|
|
|
Kuvendi themelues i LDK-sė
-
23 dhjetor 1989
|
|
|
|
Nė
shtator dhe tetor tė vitit 1989, njė grup shkrimtarėsh
dhe intelektualėsh, nė kohėn e shqetėsimeve mė tė
mėdha politike dhe shoqėrore te ne, u pajtua, gati
spontanisht, qė tė themelonte njė parti politike, e cila
do t'i artikulonte kėrkesat politike tė shqiptarėve dhe
do tė bėhej nismėtare e proceseve tė pluralizmit, qė
ishin nė nismė nė vendet e bllokut tė atėhershėm
socialist.
Iniciativa pėr themelimin e njė partie qė do tė
pagėzohet Lidhja Demokratike e Kosovės, doli nga
shkrimtarėt Jusuf buxhovi, Ibrahim Berisha, Milazim Krasniqi, Mehmet Kraja
dhe Xhemail Mustafa. Pas shumė bisedash, ata angazhuan
koordinator tė Kėshillit nismėtar Jusuf Buxhovin, i cili
mori pėrsipėr kontaktimin me intelektualėt e tjerė dhe
hartimin e programit dhe statutit tė partisė.
Nisma pėr themelimin e Partisė u pėrkrah
menjėherė pa rezervė nga dr.Ibrahim Rugova, dr.Ali Aliu,
Ajri Begu, Basri Ēapriqi, Milazim Krasniqi dhe Ramiz Kelmendi, tė cilėt me nėnshkrimet
e tyre, pranuan tė bėhen anėtarė tė Kėshillit nismėtar
pėr themelimin e LDK-sė.
I kompletuar, Kėshilli nismėtar
takohej herė pas here dhe bisedonte pėr konturat e
ardhshme tė partisė. Pa marrė parasysh vėshtirėsitė e
fillimit dhe ato tė kohės, u vendos qė nė punėn e mėtutjeshme
tė themelimit tė partisė tė pėrfshiheshin edhe
intelektualė tė tjerė, tė profileve tė ndryshme. Kėshtu,
nė listėn e nismėtarėve u gjendėn edhe dr.Fehmi Agani (qė
dha ndihmesė tė konsiderueshme pėr versionin pėrfundimtar
tė tekstit tė Programit tė partisė), pastaj aktivistėt
e palodhshėm dr.Bujar Bukoshi, dr.Zenel Kelmendi, Zenun Ēelaj,
dr.Jusuf Bajraktari, Mustafė Radoniqi, Hysen Matoshi e
Neshet Nushi, pėr t'u forcuar, mė nė fund, me akademikėt
dhe shkencėtart tanė tė nderuar: prof.dr.Idriz ajeti,
prof.Mark Krasniqi, prof.Dervish Rozhaja, Anton Ēetta dhe
Zekiria Cana.
Bėrthama e Kėshillit nismėtar, e pėrbėrė
prej njėmbėdhjetė vetash (sa parashihej edhe me ligjin e
atėhershėm federativ pėr shoqatat e qytetarėve), u
mblodh disa herė gjatė tetorit dhe nėntorit. Takimet
duhej tė dukeshin "spontane", andaj shumica e
tyre mbaheshin nė kafenenė "Elida" nė qendrėn
tregtare "Boro-Ramizi". Ndėrkohė, nga gjysma e nėntorit
dhe fillimi i dhjetorit po krijoheshin konturat e qarta tė
Programit tė partisė si dhe statuti. Koordinatori Jusuf
Buxhovi disa herė ua parashtroi anėtarėve tė bėrthamės
tė Kėshillit nismėtar pėrmbajtjen e Programit dhe tė
Statutit, duke e plotėsuar atė me vėrejtjet dhe
propozimet qė i jepeshin nga njėmbėdhjetėshja, si dhe tė
tjerėt qė konsultoheshin. Nė javėt e para tė dhjetorit
versioni i programit ishte i gatshėm dhe ai u miratua.
Mbetej pėr t'u caktuar dita dhe vendi i mbajtjes sė
kuvendit themelues tė Lidhjes Demokratike tė Kosovės.
Kishte propozime tė ndryshme, nga ato se kuvendi duhej
mbajtur menjėherė nė heshtje, deri tek ata qė duhej
shtyrė pas vitit tė ri. Rrethanat pėrnjėmend ishin tė
tensionuara, ngase nuk dihej se si do tė reagonte pushteti
i atėhershėm partiak, i cili ishte nė shkatėrrim e sipėr.
Pas shumė shqyrtimesh, u caktua data - 23 dhjetor 1989, pra, dita
e shtunė.
Kuvendi themelues u vendos tė mbahej
nė lokalet e Shoqatės sė Shkrimtarėve tė Kosovės, ku rėndom
asokohe zhvilloheshin qė tė gjitha vlimet shoqėrore dhe
politike. Koordinatori i grupit u angazhua ta bėnte
paraqitjen ligjore tė mbajtjes sė kuvendit themelues nė
polici, me tėrė dokumentacionin, ashtu si e kėrkonte
ligji i atėhershėm pėr mbajtjen e manifestimeve dhe
tubimeve publike. Policia nuk njoftoi se do ta ndalonte
kuvendin themelues tė Lidhjes Demokratike tė Kosovės, por
as nuk dha pėlqim pėr tė. Gjendja, pra, mbahej e
tensionuar.
Duhet cekur se shtypi i atėhershėm nė
gjuhėn shqipe nuk botoi kurrfarė lajmi pėr ditėn dhe
vendin e mbajtjes sė kuvendit themelues tė LDK-sė, anipse
Kėshilli nismėtar kėrkoi qė kjo tė bėhej. Megjithatė,
informimi u bė nė mėnyrė fare interne, gojė me gojė,
duke njoftuar ata qė dėshironin tė vinin nė kuvendin
themelues. Tė shtunėn, nė mėngjes, diku rreth orės 9, nė
lokalet e Shoqatės sė Shkrimtarėve tė Kosovės, u mblodh
tash nė pėrbėrje tė zgjeruar Kėshilli nismėtar pėr
themelimin e Lidhjes Demokratike tė Kosovės. Tė gjithė u
pajtuan me Programin dhe Statutin e saj. U bisedua bukur
shumė pėr strukturėn udhėheqėse tė partisė. Qė tė
gjithė ishin tė mendimit se kryetar i saj duhej tė bėhej
dr.Ibrahim Rugova, ndėrsa sekretar Jusuf Buxhovi.
Grupi nismėtar nguli kėmbė qė
dr.Rugova duhej tė propozohej pėr kryetar dhe u deklarua qė
kėtė ta parashtronte Kuvendi themelues, me ēka ai u
pajtua.
Diku para orės dhjetė tė paraditės
filluan tė vinin, heshtazi, tė interesuarit pėr Kuvendin
themelues. Pikėrisht nė orėn dhjetė, lokali i vogėl i
Shoqatės sė Shkrimtarėve tė Kosovės mezi i zuri ata qė
kishin vendosur tė merrnin pjesė nė mbledhjen e Kuvendit
themelues tė LDK-sė. Ata ishin gjithsej 96 veta, tė cilėt
me nėnshkrimet e veta dhe me deklarim tė lirė u pėrcaktuan
t'ia vinin themelet partisė sė parė politike shqiptare tė
pagėzuar Lidhja Demokratike e Kosovės.
Kėshilli nismėtar, qė mė parė u
pat marrė vesh se mbledhjen duhej ta hapte dr.Zenel
Kelmendi, i cili, pasi do tė pėrshėndeste tė pranishmit,
do tė propozonte rendin e ditės, kryesinė e punės, si
dhe komisionet e domosdoshme tė Kuvendit. Dr.Zenel Kelmendi
e hapi kuvendin me pak fjalė dhe propozoi kryesinė e punės
nė kėtė pėrbėrje: dr.Ibrahim Rugova, Jusuf Buxhovi, Ali
Aliu, Fehmi Agani dhe Zenel Kelmendi, gjė qė tė
pranishmit u pajtuan. Pastaj, ai propozoi komisionin
kandidues nė krye me Milazim Krasniqin, si dhe procesmbajtės
Hysen Matoshin.
Nė emėr tė Kėshillit nismėtar dhe
tė Kryesisė sė punės, Programin e Lidhjes Demokratike tė
Kosovės dhe Statutin e saj e lexoi Jusuf Buxhovi.
|
|
Tė pranishmit dėgjuan me vėmendje
Programin dhe Statutin e LDK-sė dhe miratuan me
duartrokitje tė gjatė pėrmbajtjet e tyre. Askush nuk isht
ekundėr. Kryesuesi ia dha fjalėn Milazim Krasniqiti, qė nė
emėr tė Kėshillit kandidues tė propozonte udhėheqėsinė
e parė tė Lidhjes Demokratike tė Kosovės. Ai bėri kėto
propozime:
|
|
1.Kryetar i Lidhjes Demokratike tė Kosovės -
dr.Ibrahim Rugova,
|
|
2.Sekretar- Jusuf
Buxhovi,
|
|
3.Anėtarė tė Kryesisė: dr.Fehmi Agani,
dr.Bujar Bukoshi, dr.Ali Aliu, Nekibe Kelmendi, Mehmet Kraja.
|
|
|
|
Propozimet u miratuan me
duartrokitje tė gjata nga tė pranishmit.
|
|
Pastaj, fjalėn e mori
dr.Ibrahim Rugova, i cili falenderoi pėr besimin e dhėnė
dhe u zotua se do t'i kryente detyrat qė dilnin nga
Programi i Lidhjes Demokratike tė Kosovės.
|
|
|
|
Mbledhja e Kuvendit
themelues tė Lidhjes Demokratike tė Kosovės, e cila
filloi nė orėn 10:5 minuta, pėrfundoi nė orėn 11:10
minuta.
|
|
|
|
Mbledhjen e ndoqėn
korrespodentėt dhe gazetarėt e kėtyre gazetave: "Rilindja", Tanjugu,
Radiotelevizioni i Prishtinės, "Oslobogjenje", "Vjesniku"
dhe Radio-Lubjana. Nga tė dhėnat e sakta del se informata
pėr themelimin e Lidhjes Demokratike tė Kosovės dhanė
"Rilindja" (njė lajm tė
gjymtuar keqas), Tanjugu dhe Radio-Lubjana. Dy ditė mė vonė
pėr themelimin e LDK-sė njoftoi RTV i Beogradit, "Vjesniku",
ndėrsa nga agjencitė e huaja njoftuan: AFT, AP dhe DPA. TV
Prishtina e dha lajmin shkurtimisht nė ditarin e natės sė
Vitit tė Ri, pra, me njė javė vonesė.
|
|
|
|
Programi i Lidhjes
Demokratike tė Kosovės, qysh tė hėnėn, pra, mė 25
dhjetor 1989, iu dėrgua, ashtu siē e kėrkonte ligji,
organeve policore krahinore e gjykatės (qė tė bėhej
regjistrimi nė regjistrin e shoqatave tė pavarura, anipse
nė vend atėherė ende nuk kishte ligj federativ pėr
partitė politike), pastaj Ambasadės sė SHBA-ve nė
Beograd, Ambasadės sė Anglisė nė Beograd, si dhe Ambasadės
sė Gjermanisė nė Beograd, si dhe Ambasadės sė Francės
nė Beograd. I pėrkthyer nė gjuhėn angleze, Programi i
Lidhjes Demokratike iu dėrgua pėr atė ditė tė gjitha
agjencive mė tė mėdha botėrore edhe Tanjugut.
|
|
|
Plotėsimi i Kryesisė
sė parė
|
|
|
|
Nė korrik tė vitit
1990, nė mbledhjen e Kėshillit nismėtar, tė Kryesisė
dhe kryetarėve tė degėve tė LDK-sė nė Kosovė, u bė
zgjerimi i saj edhe me katėr anėtarė tė rinj: dr.Rexhep
Gjergji, Ibrahim Berisha, Anton Kolaj, Xhemail Mustafa.
|
|
|
Pjesėmarrėsit
e Kuvendit Themelues tė Lidhjes Demokratike tė Kosovės
|
|
|
|
Fehmi
Agani, Hysen Zherka, Ramadan Sejdiu, Ramiz Hoxha, Jusuf
Rexhepi, Agni Dika, Luljeta Buxhovi, Vesta Nura, Bahrije
Krasniqi, Shefqet Gashi, Mon Mulliqi, Mehmet Kraja, Ibrahim
Berisha, Jusuf Buxhovi, dr.Bujar Bukoshi, dr.Zenel Kelmenti,
dr.Ali Aliu, dr.Ibrahim Rugova, Milazim Krasniqi, Xhemail
Mustafa, Hasan Hajzeri, dr.Avdyl Kransiqi, dr.Fatmir
Dalladaku, Fehmi Rexhepi, Ajri Begu, Sejdulla Hoxha,
Muharrem Ramabaja, Fetah Ademi, Suzana Hajzeri, Sylejman
Aliu, Ilaz Bylykbashi, Ali Mehmetaj, Sali Sefaj,Ahmet
Kelmenmdi, Isamil Gashi, Ramadan Maloku, Rexhep Osmani,
Rihan Ismaili, Fatime Ismaili, Evliane Bajqinovci, Hazir
Reka, Faton Ahmeti, Fehmi Greiēevci, Behar Zogiani, Ekrem
Guri, Isa Haxhiu, Ramiz Abdyli, Lutfi Murtezi, Ruzhdi
Demiri, Edvard Gashi, Fatmir Sejdiu, Fatbardha Duli, Fanol
Duli, Nezir Safaj, Florina Sefaj, Neshet Nushi, dr.Ymer
Jaka, Nekibe Kelmendi, Ejup Kolica, Milaim Kadriu, Sadi
Behxheti, Luan Pula, Daut Blakaj, Kemal Luci, Fatmir Peja,
Ylber Hysa, Haxhi Mehmetaj, Selman Mehaj, Isan Murati, Nehat
Krasniqi, Ragip Veseli, Abdyl Ramaj, Xhafer Xhaferi, Binak
Kelmendi, Islam Veliu, Halil Matoshi, Mentor Jakupi, Bejtush
Isufi, dr.Salih Krasniqi, Lutfi Dervishi, Skėnder Kada,
Jusuf Hakaj, Faik Polloshkja, Abdyl Kadolli, Gani Mehmetaj,
Islam Ejupi, Agron Haxhosaj, Ndue Kurti, Mehmet Gashi, Skėnder
Zogaj, Ibrahim Kelmendi, Selajdin Krasniqi dhe akademik
Dervish Rozhaja.
|
|
|
nė
fillim
|
|
|
Shifra e fakte rreth
LDK-sė
|
|
Lidhja Demokratike e
Kosovės, pas mbledhjes themeluese, nisi anėtarėsimin mė
4 janar. Atė ditė u regjistruan 43 veta. Numri i tė anėtarėsuarve
erdhi duke u shtuar dita-ditės pėr tė arritur rekord mė
11 mars tė vitit 1990, kur brenda asaj dite u regjistruan
10.307 anėtarė.
Dega e Parė e Lidhjes
Demokratike tė Kosovės u themelua nė Fushė Kosovė, nė
janar tė vitit 1990, ndėrsa ajo e fundit nė Novo Bėrdė,
nė maj tė po atij viti.
Konferencėn e parė pėr
shtyp Lidhja Demokratike e Kosovės e mbajti mė 19 janar
1990. Nga ajo ditė, ēdo tė premte, mbaheshin konferencat
e rregullta pėr shtyp, tė cilat u ndėrprenė vetėm njė
herė me dhunė nga policia, mė 5 qershor tė vitit 1990.
Mė 5 korrik, pas
miratimit tė Deklaratės sė 2 Korrikut, policia serbe,
bashkė me sigurimin e Kuvendit tė Kosovės dhe mbylljes sė
Radiotelevizionit e tė mjeteve tė tjera tė informacionit
nė gjuhėn shqipe, mbylli tri javė edhe Shoqatėn e
Shkrimtarėve tė Kosovės, ku gjendej edhe selia e Lidhjes
Demokratike tė Kosovės.
Gjatė kėsaj kohe
konferencat pėr shtyp LDK-ja i organizoi para Shoqatės sė
Shkrimtarėve, nė natyrė.
Lidhja
Demokratike e Kosovės i ka degėt e veta nė tė gjitha
vendet e Evropės Perėndimore, nė SHBA dhe nė Australi.
|
|
|
|
Lista e anėtarėve tė
Kėshillit nismėtar tė Lidhjes Demokratike tė Kosovės:
|
|
|
|
Jusuf Buxhovi,
dr.Zekiria Cana, Milazim Krasniqi, Ajri Begu, Ibrahim
Rugova, dr.Bujar Bukoshi, dr.Fehmi Agani, Ibrahim Berisha,
Mehmet Kraja, dr.Ali Aliu, dr.Zenel Kelmendi, Ramiz Kelmendi,
akademik Idriz Ajeti, akademik Dervish Rozhaja, akademik
Mark Krasniqi, Anton Ēetta, Zenun Ēelaj, Mustafa Radoniqi,
Basri Ēapriqi, Jusuf Bajraktari, Xhemail Mustafa, Hysen
Matoshi, Nexhet
Nushi.
|
|
|
Deklarata e parė
programore e LDK-sė mė 1989
|
|
Ėshtė e drejtė
imanente e Kosovės dhe e popullsisė sė saj qė pėr
rirregullimin dhe ridefinimin e marrėdhėnieve tė popujve
tė Jugosllavisė tė shprehet lirisht, pėr pozitėn dhe
interesat e veta tė vendosė i lirė dhe i barabartė me tė
gjithė popujt e tjerė.
Lidhja Demokratike e
Kosovės, si parti politike e qytetarėve tė lirė,
angazhohet pėr reformat ekonomike e shoqėrore, qė synojnė
daljen sa mė tė shpejtė nga kriza e tashme dhe zhvillim
demokratik tė proceseve politike.
Lidhja Demokratike e
Kosovės angazhohet pėr ekonomi tė tregut, pėr forma tė
ndryshme tė pronėsisė dhe barazinė e tyre, pėr treg
modern dhe pėr pėrjashtimin e ndėrhyrjes jokompetente tė
politikės nė ēėshtje ekonomike, (duke filluar nga
orientimi pa kriter i investimeve, e deri te caktimi i
kuadrit drejtues nė ekonomi). LDK-ja ėshtė kundėr
arbitraritetit administrativo-politik dhe kundėr kufizimeve
shtetėrore tė pronės dhe tė iniciativės private, kundėr
bllokimit tė kėsaj veprimtarie me taksa, ngarkesa dhe
pengesa tė papėrballueshme. LDK-ja do tė pėrpiqet pėr
stimulimin e punės, tė kreativitetit pėr vlerėsimin
meritor dhe pėr ngritjen e dinjitetit tė punės e tė punėtorit,
pėr stimulimin e iniciativave dhe tė angazhimeve investive,
pėr racionalizimin dhe pėr modernizimin e prodhimit, pėr
rikonstruksione dhe orientime moderne prodhuese dhe jo pėr
falimentime dhe shuarje tė nxituara tė organizatave
ekonomike.
LDK-ja angazhohet kundėr
privilegjeve nė baza rajonale, kombėtare ose tė tjera dhe
kundėr ēdo tendence tė rrėnimit tė potencialeve
ekonomike tė Kosovės.
Respektimi dhe kultivimi
i ideve, i vlerave dhe i parimeve progresive evropiane dhe
botėrore, i lirive dhe i tė drejtave tė njeriut, tė
dinjitetit tė individit, tė barazisė, tė tolerancės e tė
mirėkuptimit, tė sovranitetit tė popullit, tė shtetit
juridik dhe tė judikaturės sė pavarur, tė solidaritetit,
tė rezistencės ndaj shtypjes, ndaj dhunės dhe ndaj
terrorit tė ēdo forme B
janė kėto orientimet dhe vlerat themelore tė veprimit
politik tė Lidhjes Demokratike tė Kosovės.
Lidhja Demokratike e
Kosovės angazhohet pėr demokraci, e cila do tė sigurojė
barazinė e plotė juridike e politike tė tė gjithė
qytetarėve, pavarėsisht nga pėrkatėsia kombėtare,
gjinore apo fetare. Pėr shtet tė mirėfilltė juridik, qė
respekton kushtetutėn dhe ligjet demokratike tė miratuara
me procedurė demokratike, qė pėrjashtojnė arbitraritetin
politik e partiak tė pushtetmbajtėsve.
Lidhja Demokratike e
Kosovės pėrqafon pluralizmin politik qė shpreh struktura
dhe interesa tė ndryshme, qė mundėson garėn e
koncepcioneve dhe tė opcioneve tė ndryshme politike pėrmes
sistemit parlamentar dhe shumpėpartiak; angazhohet pėr
mbrojtjen e plotė dhe pėr zgjerimin e tė drejtave dhe tė
lirive tė njeriut, pėr tė drejtėn e mendimit dhe tė
shprehjes sė lirė, pėr lirinė e organizimit politik.
LDK-ja lufton kundėr ēfo
forme tė urrejtjes, tė dhunės e jotolerancės kombėtare
e fetare, kundėr ēdo forme tė diskriminimit dhe
gjenocidit, kundėr ēdo tentative tė ndryshimit tė dhunshėm
tė strukturave ekzistuese etnike. Angazhohet kundėr ēdo
monopoli politik dhe ekskluziviteti ideologjik, pėr lirinė
e ndėrgjegjės dhe tė bindjeve politike. Ėshtė kundėr
ēdo ndjekjeje dhe kėrkon lirimin e tė gjithė tė
burgosurve politikė. Angazhohet pėr pavarėsi tė gjyqeve
dhe tė gjyqtarėve..
LDK-ja angazhohet pėr
zhvillimin e gjithanshėm shpirtėror tė tė gjithėve, pėr
arsim tė plotė nė gjuhėn amtare nė tė gjitha shkallėt
e shkollimit, pėr ruajtjen e pozitės dhe tė dinjitetit
moral e material tė shkollės e tė arsimtarit, pėr
kultivimin e gjuhės amtare dhe pėr barazinė e saj nė
komunikim publik dhe nė administratė, pėr pėrdorimin e
lirė tė simboleve kombėtare dhe pėr kremtimin me
dinjitet tė festave dhe pėr kultivimin e vlerave kombėtare.
LDK-ja pėrshėndet dhe
pėrkrah proceset integruese nė Evropėn e sotme.
LDK-ja ėshtė kundėr
gjendjes dhe masave tė jashtėzakonshme, kundėr izolimeve
dhe diferencimeve, kundėr diskualifikimeve dhe etiketimeve.
Pėrpiqet pėr dialog
dhe mirėkuptim nė procesin e bashkėpunimit me partitė
politike, veēmas ato qė kanė orientime tė ngjashme
programore.
LDK-ja pėrkrah
organizimin dhe aktivitetin e lirė sindikal.
LDK-ja angazhohet pėr
ruajtjen e mjedisit, tė natyrės dhe resurseve tė saj.
Asnjė gjeneratė nuk ka tė drejtė tė shfrytėzojė nė mėnyrė
tė papėrgjegjėsi vlerat dhe begatitė qė duhet t'u
takojnė edhe gjeneratave tė ardhshme.
|
|
|
(Pjesė nga Deklarata
programore e miratuar nė tubimin themelues, mbajtur mė 23
dhjetor 1989 nė Prishtinė).
|
|
|
nė
fillim
|
|
|
|