
Fillim Kategoritë Opinione Ekskluzive Galeria Arkivi Marketing Kontakt

Sabri Hamiti: Njeriu meditant, njeriu militant

I. QARKU KULTUROR I PRISHTINÃ‹S

Ibrahim Rugova i pÃ«rket brezit tÃ« 68 tÃ«s, dhe mÃ« tej Qarkut Kulturor tÃ« PrishtinÃ«s.
NÃ« fund tÃ« viteve gjashtÃ«dhjetÃ« tÃ« shekullit njÃ«zet Prishtina u bÃ« qytet universitar duke u prirÃ« nga njÃ« lÃ«vizje e fuqishme studentore e kulturore, qÃ« mblidhte pÃ«r tÃ« parÃ«n herÃ« tÃ« rinjtÃ« e tokave shqiptare: nÃ« KosovÃ« e rreth KosovÃ«s. Kjo lÃ«vizje kulturore e intelektuale, krejt natyrshÃ«m e bÃ«ri qendrÃ«n nÃ« Universitetin e PrishtinÃ«s, pÃ«r ta shpÃ«rndarÃ« ndikimin e vet Ã§lirues edhe nÃ« shtresa tÃ« tjera tÃ« shoqÃ«risÃ«. Fuqia e kÃ«saj lÃ«vizjeje u pÃ«rqendrua nÃ« kulturÃ« e krijimtari, me artikulim mÃ« tÃ« fuqishÃ«m nÃ« letÃ«rsi, me shenjÃ«n e fuqishme nacionale e autentike dhe me shenjÃ«n e modernitetit pÃ«rnjÃ«herÃ«sh.
NÃ« kÃ«to vite Prishtina, si dhe gjithÃ« Kosova, kishte njÃ« gazetÃ« tÃ« pÃ«rditshme, njÃ« revistÃ« letrare, njÃ« radio, njÃ« shtÃ«pi botuese nÃ« shqip. LÃ«vizja kulturore e intelektuale e pÃ«rqendruar nÃ« brezin universitar e bÃ«ri gazetÃ«n e vet kulturore, revistÃ«n e vet kulturore dhe formoi shtÃ«pinÃ« e vet botuese. Kjo, nÃ« mÃ«nyrÃ« tÃ« pashpallur, artikulonte alternativÃ«n e njÃ«shit pushtetor nÃ« kulturÃ«.
Protagonist nÃ« tÃ« gjitha kÃ«to lÃ«vizje kulturore e letrare, qÃ« pÃ«rqendroheshin nÃ« Fakultetin Filozofik ishte Ibrahim Rugova me krijuesit e brezit tÃ« tij studentÃ«, kryesisht tÃ« gjuhÃ«s e tÃ« letÃ«rsisÃ« shqipe. Disa nga nismÃ«tarÃ«t e kÃ«tij qerthulli kulturor e letrar janÃ« ngritur tanimÃ« nÃ« shkallÃ«n mÃ« tÃ« lartÃ« nÃ« fushat e tyre krijuese nÃ« shqip. NjÃ«ri nga mÃ« pÃ«rfaqÃ«suesit Ã«shtÃ« Ibrahim Rugova, me pÃ«rcaktim kritik letrar e studiues i letÃ«rsisÃ« dhe i kulturÃ«s shqiptare.
Qerthulli kulturor i PrishtinÃ«s, qÃ« mÃ« vonÃ« do tÃ« zhvillohet edhe nÃ« njÃ« kulturÃ« letrare, nÃ« fillim tÃ« viteve shtatÃ«dhjetÃ« tÃ« shekullit njÃ«zet kishte pÃ«rqafuar njÃ« program letrar e kulturor, qoftÃ« pa e afishuar: tÃ« hyhet sa mÃ« thellÃ« nÃ« njohjen e trashÃ«gimisÃ« shpirtÃ«rore nacionale e nÃ« tÃ« njÃ«jtÃ«n kohÃ« tÃ« ketÃ« njÃ« hapje ndaj kulturave tÃ« tjera perÃ«ndimore, sidomos tÃ« modernitetit tÃ« tyre.
Ibrahim Rugova si krijues e kritik nuk u Ã«shtÃ« larguar asnjÃ«herÃ« kÃ«tyre dy kÃ«rkesave tÃ« qerthullit kulturor tÃ« PrishtinÃ«s, pÃ«r dy decenie tÃ« plota tÃ« krijimtarisÃ« letrare kritike.

II. PROFILI I KRITIKUT

Pak nga miqtÃ« e tij e dijnÃ« qÃ« Ibrahim Rugova nÃ« moshÃ«n e re shkollore ka shkruar lirikÃ« dhe ka pÃ«rkthyer poezi. MirÃ«po, emri i tij letrar publik Ã«shtÃ« bÃ«rÃ« i njohur me shkrimet letrare nÃ« rubrikÃ«n "Zenite letrare" nÃ« revistÃ«n Fjala. Tekstet, qÃ« rimerrnin nÃ« njÃ« lexim krejt subjektiv e tÃ« lirÃ«, vepra tÃ« shkrimtarÃ«ve botÃ«rorÃ« e shqiptarÃ«, lexoheshin me mallin e leximit tÃ« letÃ«rsisÃ« sÃ« vÃ«rtetÃ«. KÃ«to shkrime Ibrahim Rugova, pas njÃ« rileximi redaktues, i botoi nÃ« librin Prekje lirike. VetÃ« titulli pÃ«rcakton natyrÃ«n e shkrimeve estetike poetike, qÃ« nuk i iknin lirizmit nÃ« interpretim. Ky ishte njÃ« revolt kundÃ«r shkrimeve kuaziobjektive qÃ« shkruheshin pÃ«r letÃ«rsinÃ« duke zbritur mÃ« shpesh nÃ« njÃ« sociologjizÃ«m vulgarizues.
NÃ« librin e dytÃ« Kah teoria, tÃ« botuar shtatÃ« vite mÃ« vonÃ«, e gjejmÃ« RugovÃ«n nÃ« skajin tjetÃ«r tÃ« diskursit kritik. TashmÃ« ai, gjithÃ« dijen e madhe letrare, gjithÃ« mjeshtÃ«rinÃ« e shkrimit kritik tÃ« argumentuar, e Ã§on kah qÃ«llimi suprem: tÃ« artikulohet nÃ« nivelin mÃ« tÃ« lartÃ« teorik letÃ«rsia si krijimtari individuale e veÃ§antÃ«, e ndryshme nga tÃ« tjerat, qÃ« duke pasur praktikÃ« origjinale tÃ« krijimit, kÃ«rkon edhe kritere tÃ« vetat tÃ« interpretimit. TashmÃ«, revolta lirike e librit tÃ« parÃ« kthehet nÃ« sistem vetanak tÃ« mendimit e tÃ« argumentimit.
Dy polet kritike, tÃ« shfaqura nÃ« dy librat e parÃ«, e kanÃ« pÃ«rcaktuar fuqishÃ«m gjithÃ« krijimtarinÃ« kritike tÃ« Ibrahim RugovÃ«s nÃ« vitet shtatÃ«dhjetÃ« e tetÃ«dhjetÃ« tÃ« shekullit njÃ«zet. Ky ndikim nÃ« njÃ« anÃ« ka prodhuar njÃ« diskurs kritik tÃ« Ã§lirshÃ«m, shpesh me gjuhÃ« konotative, madje nÃ« nivel tÃ« metaforÃ«s, pÃ«r t'u kurorÃ«zuar me trajtÃ«n e eseut e tÃ« kritikÃ«s interpretuese; kurse nÃ« anÃ«n tjetÃ«r ka prodhuar diskursin kritik tÃ« argumentuar, duke e ngritur nÃ« nivel tÃ« abstragimit teorik, madje krejt nÃ« teori tÃ« letÃ«rsisÃ« e tÃ« kritikÃ«s; por gjithmonÃ« me kÃ«rkesÃ«n pÃ«r kultivimin e temave abstrakte nÃ« shqip, nÃ«pÃ«rmjet rindÃ«rtimeve terminologjike.
Dy libra tÃ« ngjashÃ«m, pÃ«rmbledhje esesh e kritikash, kapin tekstet kritike tÃ« Ibrahim RugovÃ«s tÃ« viteve shtatÃ«dhjetÃ« nÃ« Strategjia e kuptimit dhe tÃ« viteve tetÃ«dhjetÃ« nÃ« Refuzimi estetik. Sharmi themelor i shkrimeve kritike, qÃ« korrespondojnÃ« nÃ« radhÃ« tÃ« parÃ« me librat e botuar gjatÃ« kÃ«tyre viteve dhe me autorÃ«t kryesisht tÃ« brezit tÃ« tij, Ã«shtÃ« se janÃ« shkruar rÃ«ndom si kritika tÃ« para (punÃ« tepÃ«r e vÃ«shtirÃ« nÃ« interpretimin e vlerÃ«simin e letÃ«rsisÃ«), duke prodhuar edhe mendimin e parÃ« publik pÃ«r veprat, e njÃ«kohÃ«sisht duke krijuar aureolÃ«n e kritikÃ«s sÃ« respektueshme.
NÃ« shkrime tÃ« tjera, nÃ« kÃ«ta libra, Rugova lÃ«shohet ngadalÃ« nÃ« kohÃ« pÃ«r tÃ« studiuar formacione artistike e doktrina letrare shqiptare, po ashtu autorÃ« tÃ« njohur tÃ« traditÃ«s; ashtu edhe fenomene letrare, kryesisht kritike tÃ« modernitetit evropian.
Dy libra tÃ« tjerÃ«, tani monografikÃ«, qÃ« provojnÃ« deri nÃ« skaj fuqinÃ« krijuese e intelektuale tÃ« Ibrahim RugovÃ«s, janÃ« Vepra e Bogdanit dhe Kahe e premisa tÃ« kritikÃ«s letrare shqiptare 1504 1983. NÃ« tÃ« parin bÃ«het interpretimi i fuqishÃ«m i tekstit bogdanian nÃ« librin e parÃ« origjinal shqip Ã‡eta e profetÃ«ve, duke analizuar tÃ« gjitha aspektet e strukturat e tekstit bashkÃ« me domethÃ«nien e tij. Rugova kÃ«tu ribÃ«n gjenetikÃ«n dhe bÃ«n analitikÃ«n e veprÃ«s sÃ« autorit tÃ« madh tÃ« vjetÃ«r shqiptar, duke e parÃ« atÃ« tÃ« njÃ«njÃ«shÃ«m, nÃ«pÃ«rmjet temave, strukturave letrare, domethÃ«nieve nacionale; duke analizuar sistemin e plasat e tij. Studiuesi, i formuar me dijet moderne letrare, dÃ«shmon qÃ« teksti bogdanian nuk Ã«shtÃ« dÃ«shmi por Ã«shtÃ« njÃ« qenie e gjallÃ« kulturore, madje bashkÃ«kohÃ«se, njÃ« vlerÃ« qÃ« jeton. Vepra shpejt u bÃ« paradigmÃ« e studimeve shqiptare, jo vetÃ«m bogdaniane.
MirÃ«po, projekti mÃ« i ndÃ«rliqshÃ«m e mÃ« i rÃ«ndÃ«sishÃ«m studimor i Ibrahim RugovÃ«s mbetet monografia pÃ«r kritikÃ«n shqiptare. Ky libÃ«r Ã«shtÃ« dhe kurora kritike e tij. Aty gjejmÃ« njÃ« sistematizim tÃ« mendimit kritik shqiptar qÃ« lidhet me letÃ«rsinÃ« dhe kritikÃ«n letrare, dhe mÃ« thellÃ« njÃ« vetÃ«dije kulturore tÃ« shqiptarÃ«ve. IdetÃ« themelore, duke u fiksuar nga Barleti deri te autorÃ«t bashkÃ«kohorÃ«, janÃ« trajtuar jo si rend kronologjik i shfaqjeve, por si vlera nÃ« njÃ« sistem tÃ« sprovuar tÃ« mendimit letrar. Rugova lucid kÃ«tu informon, analizon, interpreton. Vepra merr vlerÃ«n e njÃ« projekt enciklopedie pÃ«r kritikÃ«n letrare shqiptare duke u bÃ«rÃ«, qÃ« nga shfaqja, njÃ« pikÃ« reference e pakalueshme pÃ«r kÃ«tÃ« fushÃ«.
PÃ«rfundimisht Ibrahim Rugova Ã«shtÃ« njÃ« kritik modern qÃ« teorinÃ« e ndÃ«rton si majÃ« qÃ« del nga interpretim i tekstit letrar, kurse vlerÃ«simin e bÃ«n si njÃ« pÃ«rqasje me universalitetin e krijimit letrar. Kjo e shpie nga qerthulli i letÃ«rsisÃ« kombÃ«tare nÃ« universumin e literaturave tÃ« tjera.
NjÃ« tÃ« tillÃ« sprovÃ« e kishte nisur Rugova nÃ« shkrimin pÃ«r rrÃ«njÃ«t e degÃ«t letrare, pra pÃ«r trashÃ«giminÃ« origjinare dhe shpÃ«rndÃ«rrimet e mÃ«vonshme duke sjellÃ« nÃ« relacion krijues Shqipen, Aristotelin e Xhojsin. Kjo aventurÃ« krijuese ishte ndÃ«rprerÃ« pÃ«rnjÃ«herÃ«. Dhe kjo duhet tÃ« quhet humbje pÃ«r kÃ«rkimet nÃ« letÃ«rsinÃ« shqipe.
Vepra e madhe dhe e ndÃ«rliqshme kritike e Ibrahim RugovÃ«s e ka bÃ«rÃ« autorin njÃ«rin ndÃ«r mendimtarÃ«t mÃ« tÃ« mÃ«dhenj bashkÃ«kohorÃ« shqiptarÃ« pÃ«r letÃ«rsinÃ«.
Konteksti sociokulturor, thuhej mÃ« parÃ«, por rrethanat nacionale, do tÃ« thuhej mÃ« vonÃ«, e bÃ«nÃ« apo mÃ« saktÃ« e detyruan Ibrahim RugovÃ«n qÃ« nga njeriu meditant tÃ« kalojÃ« te njeriu militant. I pari i pÃ«rket domenit tÃ« kritikÃ«s. I dyti domenit tÃ« veprimtarisÃ« nacionale.
I lejojmÃ« vetes tÃ« mbyllim kÃ«tÃ« shkrim me njÃ« metaforÃ«: Prekje e Gurit. Brezat e idealistÃ«ve (nÃ«se mbeten gjallÃ«) do tÃ« tregojnÃ« a u formÃ«sua guri nga prekja dhe pÃ«r sa kohÃ« ndodhi kjo.
--------

Ky tekst Ã«shtÃ« lexuar nÃ« promovimin e veprave tÃ« Dr.Ibrahim RugovÃ«s nÃ« muajin nÃ«ntor nÃ« TiranÃ«. Autori Ã«shtÃ« profesor i Fakultetit tÃ« FilologjisÃ« nÃ« PrishtinÃ«

Më shumë Ekskluzive

Mundësuar nga VEVI Networks