|
|
E ardhmja je Kosovės qėndron nė rrugėn e integrimeve evropiane
Shkruan: Skender Hyseni
Faleminderit shumė pėr mundėsinė e dhėnė qė tė ndaj me ju pikėpamjet tona rreth gjendjes sė tanishme nė Republikėn e Kosovės, si dhe pėr sfidat qė janė para nesh. Ėshtė nder tė flas para jush sot pėr pėrparimin e vazhdueshėm nė Kosovė pas pavarėsisė, me theks tė veēantė te zhvillimet nė dhe rreth Kosovės qė nga deklarata ime e fundit para Kėshillit tė Sigurimit, mė 25 korrik 2008.
Zoti Kryetar, mė lejoni qė edhe njė herė tė theksoj rolin e rėndėsishėm qė ka luajtur Kėshilli i Sigurimit i OKB-sė nė secilėn fazė tė zhvillimit nė Kosovėn e pasluftės.
Zoti Kryetar, jam krenar pėr pėrparimin qė kanė bėrė vendi im dhe qeveria qė nga deklarimi i pavarėsisė, mė 17 shkurt. Gjatė nėntė muajve tė stėrngarkuar, ne kemi vėnė themelet e njė shteti demokratik, multietnik, nė paqė me tė gjithė fqinjtė dhe tė vendosur fuqimisht nė rrugėn drejt integrimit euro-atlantik. Kemi nxjerrė njė kushtetutė moderne, tė bazuar nė rekomandimet e fituesit tė Ēmimit Nobel pėr Paqe dhe tė dėrguarit special tė OKB-sė pėr Kosovėn, Marti Ahtisari. Kjo kushtetutė ofron mbrojtje shumė tė avansuar pėr minoritetet.
Qeveria jonė ka punuar intensivisht qė tė implementojė si idealet, ashtu edhe objektivat e ngėrthyera nė kushtetutė dhe nė Planin e Ahtisarit: komunave u ėshtė mundėsuar shkallė e lartė e qeverisjes lokale nėn kornizėn e re ligjore tė Kosovės; anėtarėt e pakicave etnike tė Kosovės, duke pėrfshirė edhe ata nga komuniteti serb, rregullisht marrin pjesė nė sesionet e Parlamentit, nė qeveri dhe nė institucionet e tjera tė Kosovės.
Deri mė tani pavarėsinė e vendit tonė e kanė njohur 52 vende nga e gjithė bota, duke pėrfshirė edhe shumicėn e kombeve tė pėrfaqėsuara nė kėtė Kėshill. Njohja e Kosovės shtet i pavarur dhe sovran ka vazhduar edhe pas shqyrtimeve tė fundit qė ky kėshill i ka bėrė situatės nė Kosovė. Edhe nėntė vende tė tjera e kanė njohur Kosovėn shtet tė pavarur dhe sovran. Mė lejoni qė pėr njė ēast t'u shpreh falėnderimet dhe mirėnjohjen tonė tė thellė popujve dhe qeverive tė Kolumbisė, Belizesė, Maltės, Samoas, Portugalisė, Malit tė Zi, Maqedonisė, Emirateve tė Bashkuara Arabe dhe Malajzisė qė kanė pėrkrahur tė drejtėn e popullit tė Kosovės pėr tė qenė i lirė dhe i pavarur. Ka pasur po ashtu edhe veprime dhe masa konkrete edhe nga vende qė nuk e kanė njohur Kosovėn formalisht, p.sh. njohja e pasaportave, pėr t'u pėrshtatur me realitetin e Kosovės sė pavarur. Njohjet e fundit janė njė dėshmi e qartė e progresit qė Kosova ka bėrė nė tė gjitha fushat pas shpalljes sė pavarėsisė, veēanėrisht nė rrafshin e mbrojtjes sė tė drejtave tė njeriut dhe tė pakicave. Njohja nga Mali i Zi dhe Maqedonia, fqinjtė tanė tė parė, pėrpos qė dėshmon se pavarėsia e Kosovės e ka shtuar dukshėm ndjenjėn e sigurisė dhe stabilitetit nė Ballkanin Perėndimor, po ashtu ka pėrforcuar vullnetin dhe pėrkushtimin te vendet e rajonit pėr tė punuar bashkė nė shumė ēėshtje tė interesit tė ndėrsjelltė. Tė gjithė nė rajon shpresojmė se me kohė edhe Republika e Serbisė do t'u bashkohet pėrpjekjeve pėr tė ndėrtuar njė ambient bashkėpunimi dhe mirėkuptimi nė rajon, duke pėrfshirė edhe normalizimin e marrėdhėnieve me Republikėn e Kosovės.
Shumica e vendeve evropiane tashmė e kanė njohur Kosovėn, duke theksuar atė qė ne nė Kosovė tashmė e dimė, se zemrat dhe vendi ynė janė nė Evropė. Populli i Kosovės u ėshtė mirėnjohės tė gjitha qeverive qė kanė zotuar gati dy miliardė dollarė ndihmė pėr zhvillim ekonomik pėr Kosovėn nė korrik, duke pėrfshirė edhe vende si Arabia Saudite qė ende nuk kanė marrė vendim pėr tė na njohur. U jemi thellėsisht mirėnjohės anėtarėve tė NATO-s qė vazhdojnė tė ofrojnė mjete dhe resurse njerėzore pėr ruajtjen e sigurisė sė vendit tonė.
Presim mė shumė njohje nė muajt qė vijnė, pėrkundėr faktit qė qeveria serbe ka kėrkuar nga Gjykata Ndėrkombėtare e Drejtėsisė njė mendim kėshillues pėr pavarėsinė e Kosovės. Ėshtė pėr keqardhje qė njė kėrkesė e tillė madje edhe ėshtė bėrė. Edhe ne, edhe pėrkrahėsit tanė ndėrkombėtarė vazhdimisht kemi thekuas se ēėshtja e pavarėsisė sė Republikės sė Kosovės ėshtė e zgjidhur dhe e pakthyeshme. Prandaj kemi besim se ky referim qė i ėshtė bėrė Gjykatės Ndėrkombėtare tė Drejtėsisė nuk do tė pengojė kombet e botės qė tė vlerėsojnė tė arriturat e vazhdueshme nė Kosovė dhe rrjedhimisht tė vendosin tė njohin pavarėsinė tonė.
Do tė marrim pjesė aktive pėr tė prezentuar ēėshtjen tonė para Gjykatės Ndėrkombėtare tė Drejtėsisė. Jemi tė bindur se Gjykata do tė jetė e drejtė dhe e paanshme nė veprimet e saj. Po ashtu besojmė fuqimisht se pozicioni ynė do tė rikonfirmohet. Sido qė tė jetė Kosova do tė vazhdojė zhvillimin dhe progresin si vend i pavarur, duke punuar ngushtė me partnerėt dhe miqtė tanė ndėrkombėtarė. Do tė vazhdojmė tė kėrkojmė njohje tė reja tė pavarėsisė sė Kosovės pėrmes aktivitetit diplomatik dhe kontakteve tė qėndrueshme ndėrkombėetare nga tė gjithė sektorėt e shoqėrisė sonė.
Kemi filluar tashmė procesin e anėtarėsuimit nė FMN dhe Bankėn Botėrore dhe nė kohėn e duhur do tė inicojmė procesin e kėrkimit tė anėtarėsimit nė institucionet e tjera ndėrkombėtare politike dhe financiare.
Dhjetė ambasadat e para tė Republikės sė Kosovės tashmė janė themeluar. Kam kėnaqėsinė qė sot ulur krah meje nė kėtė dhomė kam shefin e misionit, pėrkatėsisht ambasadės sė Republikės sė Kosovės nė Uashington, z. Avni Spahiu. Gjatė pjesės sė parė tė vitit 2009 do tė ngremė edhe 10 deri 15 ambasada tė tjera tė Republikės sė Kosovės nė pjesė tė ndryshme tė botės.
Zoti Kryetar,
Shkėlqesi,
Pėrkundėr progresit tė madh tė arritur deri mė tash ne jemi thellėsisht tė vetėdijshėm pėr detyrat tė cilat janė para nesh. Njėra nga mė urgjentet ėshtė nevoja pėr tė vendosur njė sistem unitar tė rendit dhe ligjit me perspektivė evropiane. Pikėrisht nė ditėn e shpalljes sė pavarėsisė autoritetet sovrane tė Republikės sė Kosovės, pėrkatėsisht presidenti i Republikės sė Kosovės ka ftuar BE-nė dhe NATO-n qė tė zbatojnė funksione tė caktuara nė Kosovėn e pavarur. Parlamenti i Republikės sė Kosovės, si dhe institucionet e tjera shtetėrore dhe qytetarėt janė pajtuar dhe kanė mirėpritur themelimin e Zyrės Civile Ndėrkombėtare pėr tė vėzhguar zbatimin nė terren tė dispozitave tė Planit tė Ahtisarit. Vendosja e misionit pėr rend dhe ligj tė UE-sė, i dizajnuar pėr tė ndihmuar institucionet e Kosovės nė sektorėt e drejtėsisė dhe policisė, gėzon pėrkrahjen e plotė tė popullit dhe autoritettve shtetėrore tė Kosovės. Vendosja e EULEX-it nė tėrė Kosovėn ėshtė vendimtare, e pazėvendėsueshme nė ēdo pikėpamje. Autoritet qendrore dhe lokale nė Kosovė do tė bashkėpunojnė ngushtė me EULEX-in me qėllim tė pėrmirėsimit tė kushteve tė jetesės dhe tė sigurisė pėr tė gjithė qytetarėt e Republikės sė Kosovės.
Prandaj jemi shumė tė pėrkushtuar qė tė shohim shtrirjen e shpejtė tė EULEX-it nė gjithė Kosovėn nė pajtim me mandatin, i cili rrjedh nga kėto dokumente: a) Deklarata e pavarėsisė sė Kosovės, b) pakoja Ahtisari, c) Kushtetuta e Republikės sė Kosovės, d) Ligjet e Republikės sė Kosovės, e) Plani i Pėrbashkėt i Veprimit i BE-sė i 4 shkurtit 2008 dhe f) Ftesat e 17 shkurtit dhe 8 gushtit pėr vendosjen e EULEX-it.
Nė deklaratėn e 18 nėntorit institucionet e Republikės sė Kosovės e kanė bėrė shumė tė qartė refuzimin nė tėrėsi tė "Propozimit gjashtėpikėsh", i cili tash ėshtė pėrfshirė ėn raportin e Sekretarit tė Pėrgjithėm tė OKB-sė. Qėndrimi dhe pėrgjigja jonė ndaj raportit tė Sekretarit tė Pėrgjithshėm mbetet i pandryshuar. Nuk mund tė lejojmė asnjė veprim, i cili shkel sovranitetin dhe integritetin territorial tė Republikės sė Kosovės.
Zoti Kryetar,
Do tė bashkėpunojmė me EULEX-in pėr vendosjen e tij nė tė gjithė Kosovėn mbi bazėn e mandatit qė rrjedh nga dokumentet e cekura mė lart, duke respektuar plotėsisht sovranitetin, integritetin territorial dhe karakterin unitar tė Republikės sė Kosovės. Theksojmė se komuniteti ndėrkombatėr vazhdon tė nėnvizojė paligjshmėrinė e strukturave tė ashtuquajtura paralele komunale, zyrtarėve tė vetėshpallur komunalė dhe pėrpjekjeve nė disa pjesė tė Kosovės me shumicė serbe pėr tė kėrcėnuar dhe frikėsuar ata individė qė duan tė punojnė me fqinjtė e tyre shqiptarė pėr njė tė ardhme mė tė mirė pėr tė gjithė nė Kosovė. Si gjithmonė institucionet e Republikės sė Kosovės do tė vazhdojnė bashkėpunimin me SHBA-tė, BE-nė dhe NATO-n pėr tė arritur kėto qėllime. Bashkėpunimi i ngushtė ndėrmjet Republikės sė Kosovės dhe partnerėve ndėrkombėtarė ėshtė i pazėvendėsueshme derisa zbatojmė Planin e Ahtisarit dhe derisa punojmė pėr tė ndėrtuar njė Kosovė multietnike mbi bazėn e vlerave demokratike dhe standardeve mė tė larta ndėrkombėtare.
Edhe njė herė zoti Kryetar, Kosova mirėpret EULEX-in dhe pret qė tė bėhet operacional nė dhjetor. EULEX-i do tė ndihmojė nė pėrforcimin e perspektivės dhe orientimit evropian qė janė qenėsore pėr tė ardhmen e vendit tim. Qeveria jonė zotohet pėr tė bashkėpunuar me EULEX-in derisa punojmė pėr tė zbatuar Kushtetutėn e Kosovės dhe pėr tė forcuar sundimin e ligjit nė tėrė Kosovėn, objektiv ky nė tė mirė tė gjithė popullit tė Kosovės dhe me interes pėr tė gjitha vendet e rajonit.
Derisa nė mėnyrė tė vazhdueshme kėrkojmė rrugė pėr tė bashkėpunuar me Beogradin nė ēėshtje tė shumta tė interesit tė ndėrsjelltė nė kuadėr tė strukturave dhe iniciativave pėr bashkėpunim rajonal, nė tė njėjtėn kohė do tė vazhdojmė tė reagojmė nė mėnyrė tė matur ndaj provokimeve qė vijnė nga Serbia, me besimin se kjo ėshtė e vetmja rrugė drejt konsolidimit tė shtetit demokratik dhe multietnik.
Nė Kosovėn e pavarur ka vend dhe mundėsi pėr tė gjithė. E ardhmja jonė qėndron plotėsisht nė rrugėn e integrimeve evropiane, tė cilėn Kosova synon ta ndjekė fuqimisht.
Zoti Kryetar,
Nė fund mė lejoni tė theksoj pėrkushtimin e fuqishėm tė Kosovės qė tė bėhet anėtare kontribuese e bashkėsisė ndėrkombėtare. Republika e Kosovės do tė punojė me tė gjithė anėtarėt e Kėshillit pėr tė avansuar objektivat e paqes dhe tė sigurisė ndėrkombėtare.
Edhe njė herė dėshiroj t'ju falėnderoj qė mė dhatė mudėsinė t'i paraqes pikėpamjet e Republikės sė Kosovės.
(Fjale e ministrit te Jashtem te Kosoves ne Keshllin e Sigurimit te OKB-se me 26 nentor 2008)
|
|
|
