|
|
Ballkani ende jeton nė mitet dhe paragjykimet e sė kaluarės
Shkruan: Gjon KEKA
Ballkani gjithnjė e mė shumė po bėhet njė vend i pakuptueshėm dhe tepėr kompleks pėr komunitetin ndėrkombėtar, meqė shtetet qė e pėrbėjnė kėtė gadishull ende nuk kanė arritur ti zgjidhin problemet e shekujve tė kaluarė nė lidhje me egėrsinė nacionaliste , teprinė e egoizmit frikacak si dhe tė instiktit grabitės,dyshimi pėr tė ecur nė progres nga ndėrkomnėtarėt po shtohet gjithnjė.Jemi nė shekullin XXI dhe pozita gjeopolitike e gjeostrategjike e kėtij gadishulli ka ndryshur pothuajse nė tė gjitha nivelet si nga aspketi i tė qenit komb poashtu edhe nga aspekti i tė qenit popull por edhe nga aspekti i favoreve tė popujve tė ardhur nga jugu dhe anėt tjera e qė janė bėrė shtete ,ku mund tė thuhet sė sot kėta popuj tė ardhur janė bėrė shtet dhe kanė krijuar mitet e tyre tė pathyeshme as nga realiteti e as nga fakti historik dhe sot nė kėtė kohė bashkėkohore dhe tė nryshimeve ata ende mbėshtesin shpresat e rrejshme nė kėtė term iluziv tė quajtur mit.Neve jemi mėsur qė nė ēdo lėvizje tė procseve dhe ndryshimeve nė kėtė rajon tė kemi edhe procese tė cilat qojnė ujė nė mullirin e trazirave mospajtimeve dhe tė probelemeve tjera tė ngajshme si kėto, tė gjitha problemet ballkanike e kanė zanafillin nė dy koncepete tė thirrura ;nacionalizėm integral dhe nacionalizėm-jo-normal, irritues ,iluziv dhe kafshor.Tė gjithė e dinė se jo tė gjithė popujt janė kombe dhe jo tė gjithė kombet e sotme nė shekullin XXI janė njė realitet i determinuar historikisht.Sepse po tė zbulojm petkun dhe vellon e kėtij abstraksioni tė habitshėm tė kombeve tė sotme nė ballkan dhe popujve tjerė mund tė thuhet se shumica prej tyre janė tė ndėrtuara keqas dhe nga njė mitizim dhe fallsitet i njė historie tė ardhur nga poshtėrimi dhe mohimi i plotė i atij realiteti tė quajtur burimor determinues dhe me njė kokėfortėsi gjeografike qė nuk mund tė lėkundet dot nga themelet e saj tė etnosit real nė asnjė rrethan dhe nė asnjė mėnyrė.Arsyeja qė sot duhet ta ngacmoj kombet dhe popujt ballkanik ėshtė ajo e tė qenit shtet i krijuar i mbėshtetur nga njė realitet historik argumentues dhe tė njė etnosit tė qartė e tė determinuar e jo tė infiltruar tė ardhur tė mitizuar etj etj , dhe tjetra e ajo e kombeve qė ka lindur nga vetė pėrbėrja e tij dhe nga vetė zanafilla e tij e largėt sic ėshtė kombi shqiptar qė sot ka mbetur nė njė hamendje tė madhe tė njė rruge qė ka shtrembėruar historia e atyre qė nuk kanė arritur kurrė tė bėjnė histori ose e bėnė atė nė kurriz tė tė tjerėve sic ishin ,otomanėt dhe sllavėt e jugut. Duke mos tentuar tė zgjatem se dihet nga historianėt dhe studiuesit se gadishulli ballkanik ėshtė njė rajon ku ėshtė mbjellur njė ligėsi e madhe dhe mjerim i madhė dhe kėtė vetėm njė pastėrti dhe njė riorientim e restaurim mund ta shmang nga njė katastrofė e ardhmshme qė mund ta kanos atė ,sepse ky rajon ende pėrmban hendeqe , mbeturina otomane e bizantine qė vetėm sa e pengojnė procesin e paqtimit tė plotė tė kėtij gadishulli nga kėto smundje tė hershme.
Por ne duhet tė shtrojmė pyetjen sot se a ėshtė lodhur komuniteti ndėrkombėtare duke insistuar tė na bėjė tė zot nga pazotėsia jonė dhe tė na bėjė shtet demokratike pa prodhim tė stabilitetit afatgjatė dhe barazisė si themelė i demokracisė bashkėkohore?
Nga kjo mund tė thuhet se nė Ballkan ka shtete qė pėrbėjnė njė sisitem tė qartė tė demokracisė dhe se kanė arritur njė stabilitet tė qėndrueshėm ,si dhe janė pjesė e pėrbashkėt e projekteve tė bashkimit europian pėr tė ndėrtuar ura tė paqes dhe demokracisė nė vendet e dalura nga konfliktet e pėrgjakshme.Por kėto shtet janė shumė tė pakta qė bėjėn pjesė nė kėtė gadishull por qė kanė ecur drejt ritmit tė proceseve bashkėkohore dhe integrimeve qė kanė sjell gjithashtu njė rezultat tė gadishmėrisė pėr tė i shėrbyer paqes dhe demokracisė duke lėnė kėshtu tė kaluarėn tė merret me tė vdekurit. Por nuk do tė thotė se me kėto shtet qė sot janė kontribues tė paqes dhe stabilitetit e demokracisė sė qėndrueshme mund tė paqėtohet ballkani kėto janė shėmbuj tė mirė tė heqjes sė atij muri ndarės apo mė mirė tė rrėzimit tė tė gjitha paragjykimeve tė iluzioneve tė miteve tė sė kaluarės dhe kapėrcimi i hendeqeve pėr tė ndėrtuar ardhmėrinė e pėrbashkėt tė kombeve nė njė sisitem vlerash thelbėsore tė demokracisė dhe proceseve tjera progresive e strategjike.Ndėrkaq pas ndarjes sė Malit tė Zi nga Serbia nga nje referendum i mbajtur ne vitin 2006 dhe pas deklarimit tė Kosovės shtet nė vitin 2008 ,shpresat pėr tė ekzistuar ende njė ndėrtes hijerėnd dhe tepėr e qarė nė vetvete mbaruan dhe vdiqėn sė bashku me ndarjen e kėtyre shteteve nga Serbia e mitizuar dhe jugosllavia inekzistente.Sepse ishte vetėm nė letėr termi Jugosllavi ndėrsa lojėn e luantė Serbia pėr tė gjitha dhe tė gjitha kombėsit e quajtura nė atė kohė ishin mė shumė spektatore tė kėsaj ndėrtese tė rrejshme se sa aktore.Sot nė shekullin e ri kemi prbleme tjera rrėzimi i ndėrtesės sė quajtur jugosllavi nuk ishte problemi i zgjidhjes sė aryre nyjeve tė cėkura mė lart apo sėmundjeve tė hershme sepse sot edhe pse Kosova ėshtė shtet ajo nuk ėshtė shtet sovran ajo nuk kontrollon tėrė territorin e saj,kėshtu qė ende Kosova nuk ka arritur tė jetė njė shtet i demokracisė sė qėndrueshme dhe sė drejtės , Mali Zi edhe pse ėshtė shtet ende nuk ka arritur tė zgjidhė konceptin e tė qenit shtet qė respekton tė drejtat e pakicave sic ėshtė pakica shqiptare nė Mal tė Zi.Pastaj Bosnia e Hercegovina edhe pse ėshtė shtet ajo ka shtete brenda shtetit dhe kjo ėshtė njė rrezik permanent i njė konflikti tė egėr , pastaj problemi i ēėshtjes nė mes tė Maqedonisė dhe Greqisė , Kroacisė dhe Sllovenisė, janė njė mori cėshtjesh qė zanafillėn e kanė nė smundjet e hershme ballkanike e sot shkaktojnė probleme dhe ngėrqe tė mėdha tė proceseve pozitive nė kėtė rajon.Gjithashtu serbia ende jeton nė njė gjendje tė mjerė tė mitizuar tė nacionalizmit tė egėr dhe kafshor , duke mos hequr dorė nga Kosova dhe realiteti i ri i krijuar nė ballkan e shumė gjėra tjera tė cilat ajo i luan nė skenėn ndėrkombėtare pėr tė mos lejuar ecjen pėrpara tė procesve tė rajonit drejtė rrugės sė integrimeve euro-atlantike.Dhe krejt nė fund tė gjitha kėto ēėshtje tė hapura janė plagė tė atyre sėmundjeve tė hershme ballkanike dhe kėto e ēėshtje parasėgjithash e dėmtojnė fqinjėsinė e mirė e prishin stabilitetin e rajonit, shkaktojnė njė ngrirje tė gjatė tė procesve tė kėtij rajoni nė ndėrtimin e paqes dhe demokracisė e integrimeve si dhe ngulfatin demokracinė dhe e shkelin atė me dy kėmbė nė kokėn e zhvillimit tė saj .Ndėrsa komuniteti ndėrkombėtar njė ditė do lodhet me kėto probleme dhe do tė thotė kėshtu ne mund vetėm tė asistojm ,por jo edhe tė funksionalizojmė shtetin dhe ta bėjė atė tė jetė shtet i sė drejtės nė rastin e Kosovės,ndėrsa nė raste tjera nė rajon ata mund thonė
,sepse kjo duhet tė nxitet dhe tė ketė forca pozitive politike tė te gjitha shteteve tė rajonit qė mund ta qojnė nė njė gjendje tė re dhe ta shembin mitin duke larguar kėshtu njė herė e mirė sėmundjen e hershme ballkanike, nga mesi i tyre.
(Autori ėshtė politolog dhe njohės i marrėdhėnieve ndėrkombėtare )
|
|
|
