|
|
Hija e UNMIK-ut dhe dilemat e Kosovės
Shkruan: Gjon Keka
Pėrpjekjet e Bashkėsisė ndėrkombėtare pėr tė stabilizuar dhe qetėsuar rajonin e Ballkanit kanė qenė tė vazhdueshme ,do mbeten dhe do jenė edhe mė tutje njė ndėr pikat mė tė rėndėsishme dhe strategjike pėr ardhmėrinė e kėtij rajoni nė pėrgjithėsi. Ato jo vetėm kanė arritur qė tė krijojnė kushte tė qartėsimit dhe tė vullnetit tė pėrbashkėt tė palėve tė pėrfshira nė shuarjen e Zjarrit Ballkanik por edhe hapjes tė njė faqe tė re dhe njė vizioni tė qartė drejtė rrugės sė pėrbashkėt tė integrimeve euro-atlanitke.Nevoja e madhe e popujve qė kishin pėrjetuar tragjedinė mė tė tėmerrshme ishte qė prania e Bashkėisė ndėrkombėtare nė vendin e tyre tė konisderohej si njė ndėr nevojat mė tė mėdha dhe historike pėr tė mos lejuar mė qė e kaluara tė pėrsėritet dhe qė konfliktet tė merrnin shkallėn e gjerė dhe tė lartė tė gjakėderdhjeve.
Kėshtu edhe pas Luftėrave tė tėmershme nė ish -Jugosllavi lindi nevoja dhe se kėrkesat gjithėsesi se ishin imediate qė prania e Komunitetit ndėrkombėtare tė kishte vendin e duhur nė mesin e kėtyre kacafytjeve qė burimin e kishin shekuj me parė .
Gjithė luftėrat qė u zhvilluan nė territorin e ish-Jugosllavisė buronin nga keqkuptimet e mėdha ndėrmjet etniteteve autoktone dhe atyre tė ardhur si dhe problemeve qė mbolli perandoria otomane ,ku mund tė thuhet mė gjithė mend se e pėrdhosi dhe e zhyti kėtė siujdhes nė njė gjendje tė tmerrshme tė Luftės pėr identitet dhe etnicitet ngase popujt qė ishin nėn sundimin e perandorisė otomane kishin humbur identitetin dhe kulturėn e tyre origjinale, por edhe esencėn e tė qenit komb.
Lufta e fundit e ish-Jugosllavisė qė pėrfundoi nė Kosovė me njė gjakėderdhje tė gjatė la pasoja tė tėmerrshme dhe krijoj edhe hapėsirė qė pas kėsaj tragjedie shtetet qė ishin pėrgjakur tė merrnin hapat e parė tė ndėrtimit nga e parė tė shtetit tė tyre duke pasur gjithnjė ndihmėn e pakursyer tė Bashkėsisė ndėrkombėtare e cila kishte intervenuar dhe i kishte dal nė ndihmėn kėtij populli tė pambrojtur mė 24 mars 1999.Kjo ndihmes e madhe e Komunitetit ndėrkombėtare ishte njė shkėndije e madhe shprese e popullit tė vuajtur dhe tė trajtuar si mė keq nga ana e shtetit serb tė udhėhequr nga diktatori i fundshekullit XIX Slobodan Milosheviq.Shpėtimin qė kėrkonte populli i Kosovės i erdhi vetėm nė saje tė intervenimit tė forcave tė NATO-s tė cilat e shporrėn jashtė hordhinė e vjetėr dhe egėrsin e kėsaj siujdhese Ballkanike pra shtetin kolonialist dhe diktatorial serb.Ardhja e trupave tė NATO-sė nė Kosovė pėrbėnte nė vete njė rėndėsi historike dhe tepėr tė rėndėsishme e domethėnėse pėr ardhmėrinė e Kosovės dhe ndėrtimit tė paqes dhe stabilitetit tė brishtė tė saj.
Ndėrsa prania e NATO-s respektivisht KFOR-it nė Kosovė ėshtė e njė rėndėsie tė jashtėzakonshme dhe kjo ngase ajo kishte dhe ka si qėllim tė lartė pengimin e ripėrtėritjes sė armiqėsive, ruajtjen e paqes dhe stabilitetit tė brendshėm tė Kosovės, pastaj parandalimin e kthimit tė paramilitarėve serb nė Kosovė,gjithashtu KFOR tani ka krijuar njė ambinet tė sigurtė pėr tė gjithė pa marrė parasysh pėrkatėsin e tyre ,poashtu forca e KFOR-it angazhohet edhe pėr pėrkrahjen, ruajtjen dhe ka si pėrgjegjėsi garantimin e sigurės pėr praninė civile ndėrkombėtare qė ėshtė aktualisht nė Kosovė ,UNMIK dhe EULEX .Pastaj siguron njė lėvizje tė lirė pėr qytetarėt e tė gjithė nacionalittetve nė Kosovė etj etj.
Ndėrkaq mė pas vendosja e pranisė civile(UNMIK) gjithėsesi qė nė vete pėrbėn tri gjėra thelbėsore pėr demokracinė e re nė Ballkan;ndėrtimin e Kosovės nė rrafshin e sistemit tė brendshėm politik dhe ekonomik, forcimin e pozicionit tė saj, dhe hapjen e rrugės sė Kosovės pėr tė vepruar dhe pėr tė zgjidhur fatin e saj politik .
Siē edhe ndodhi Kosova pas shumė pėrpjekje bisedimesh tė cilat nuk mbėrritėn nė rezultatin e duhur pėr shkak tė dallimeve tė mėdha ajo arriti tė shpallė pavarėsinė e saj tė mbykqyrur mė 17 shkurt tė vitit 2008.Prandaj siē dihet UNMIK gjatė periudhės sė parė tė tranzicionit kishte kompetenca tė theksuara dhe ekzekutive , tani pas shpalljes sė pavarėsisė sė mbykqyrur tė Kosovės ,UNMIK ėshtė njė vėzhgues i lehtė ndėrkombėtar por jo i parėndėsishme siē po flitet nė politikėn e shtetit tė mbykqyrur tė Kosovės.
Sepse nė rast se UNMIK ishte i favorshėm nė kohėn kur mbaroi lufta dhe kishte bazė juridke pėr tė vepruar ajo fuqinė ende nuk e ka humbur sepse rezoluta 1244 ende figuron si bazė juridike edhe pėr KFOR por edhe pėr pranin e tanishme civile ,pra sido qė tė flasin pushtetarėt ata mund ta gėnjejnė vetėveten por jo edhe Komunitetin ndėrkombėtar ,sepse ja se qė thuhet nė tekstin e misionit tė BE pėr sundimin e ligjit nė Kosovė aty thuhet kėshtu se EULEX-i, i cili parashihet qė tė funksionojė mbi bazėn e Kushtetutės sė Republikės sė Kosovės, si pasojė e mungesės sė mbėshtetjes pėr pakon e Ahtisaarit nė Kėshillin e Sigurimit, ėshtė futur nėn ombrellėn e Kombeve tė Bashkuara dhe Rezolutėn 1244.Prandaj kėrkesa e politikės sė Kosovės pėr shuarjen e UNMIK-ut ėshtė jo racionale , e pamatur dhe aspak serioze e jovėlerėsuese sepse do ta rrezikonte praninė e tanishme civile EULEX dhe KFOR qė si bazė kanė dokumentin e cekur mė lartė, dhe po heqėm dorė nga njėri bien tė gjithė dhe po iki njėri tjetra nuk ka bazė mė, prandaj duhet vėmendje e duhur dhe njė vetėdijėsim i politikės kosovare nė veprimet qė bėnė sepse do mund t'i kushtoj shtrenjtė nė tė ardhmen.
Duhet ditur se tranzicioni i parė ka mbaruar dhe tani UNMIK ėshtė nė hije por edhe kjo hije qė i ka mbetur ka vend pėr dukje sidomos sa i pėrket disa gjėrave qė janė tė rėndėsishme pėr Kosovėn siē ėshtė;gjetja e personave tė zhdukur dhe njė mori ēėshtjesh tjera qė i ka si barrė ky organizėm nė Kosovė, pastaj nė tė ardhmen do mund tė kontribuonte nė anėtrėsimin e e shtetit tė mbykqyrur tė Kosovės nė OKB etj, etj.Gjithashtu duhet cekur se nė Kosovė ekzistojnė tri periudha tė tranzicionit;periudha e parė ėshtė ajo e UNMIK-ut pėr tė mėsuar institucionet e reja tė ndėrtojnė sistemin demokratik dhe arritjen deri nė kėtė pikė ,qė tani jemi , tranzicioni i dytė ėshtė ai i EULEX dhe procesi i tanishėm i asistencės ndėrkomėbtare nė aspektin rendit ,ligjit,zhvillimit ekonomik etj etj , si dhe tranzicioni i tretė ėshtė ai i pėrgaditjes sė Kosovės pėr t'u integruar nė sistemin e Bashkimit Europian , pra me njė fjalė mund tė thuhet se tranzicioni siē po flitet andej pari nuk ka pėrfunduar ende por ai ėshtė nė gjysmė tė rrugės.
Dhe krejt nė fund pas gjithė kėtyre ngjarjeve tė mėdha qė ka pėrjetuar rajoni i Ballkanit dhe veēanėrisht Kosova , nuk do ishte e udhės qė shqiptarėt e Kosovės ta vėjnė edhe njė herė pozicionin e tyre nė dilem dhe pikėpyetje tė madhe karshi Bashkėsisė ndėrkombėtare ,si dhe ta braktisin ardhmėrinė duke hequr dorė nga pėrkrahja e Komunitetit ndėrkombėtare e cila ėshtė e njė rėndėsie historike dhe strategjike pėr vendin.Por siē po shihet pushtetarėt janė bėrė si koka truku dhe kanė filluar tė konsiderojnė veten si vetėēlirues duke harruar se pa pėrkrahjen e Bashkėsisė ndėrkombėtare respektivisht SHBA dhe NATO-s nuk do ishte Kosova si nė ditėt tona,dhe ajo ėshtė nevojshme tė qėndroj nė Kosovė sepse shteti serb e ka gojėn hapur dhe vetėm pret se si ta gjejė mėnyrėn qė ta gllabėroj njė ditė Kosovėn , por duhet falendėruar prezencėn e KFOR-it dhe institucioneve tjera ndėrkombėtare tė cilat e ndalojnė kėtė hap tė shtetit serb, prandaj nuk duhet luajtur me rregullat ndėrkombėtare qė i ka vėnė Bashkėsia ndėrkombėtare sepse do rrezikohet pozicionin i Kosovės dhe ardhmėria e saj europiane.
(Autori ėshtė politolog dhe njohės i marrėdhėnieve ndėrkombėtare)
|
|
|
