|
|
Rrethi vicioz dhe injeksionet e Samitit tė Londrės
Shkruan: Gjon Keka
Takimi i Liderėve Botėror nė Samitin e Londrės ishte njė pėrpjekje pėr tė dal nga rrethi vicioz qė kanė hyrė vendet e prekura nga kriza globale.Nė kėtė samit nė mėnyrė tė kujdesshme patė zėra tė arsyeshėm tė cilėt kishin pėr qėllim qė kjo pėrpjekje tė mos dal e kotė por tė pėrpshpejtohet mėnyra e daljes nga kjo gjendje e rėnduar qė ka kapur tėrė globin, poashtu patė edhe zėra tė dyshimt qė tregonin njė qasje skeptike dhe jo raliste pėr ta nxjerrė botėn nga ky mjerim dhe depresion i madhė ekonomik.
Nė pėrgjithėsi mėnyra e qasjes sė vendeve pėr tė rregulluar njė mori problemesh qė nga ajo ekonomike e deri tė ajo sociale e te sigurisė nuk treguan njė seriozitet tė duhur pėr t'i thėnė lamtumirė varfėrisė ,pasigurisė ,, frikės nga armatimet vdekjeprėurėse etj.Prandaj duke shikuar nė prizmin e realizmit dhe duke parė se gjėrat nė botė po marrin kahjen e ndryshimeve tė mėdha pėr tė keq liderėt botėror do tė duhej qė nė mėnyrė tė ndėrgjegjshme tė ndalin fryrjen e gjėrave qė qojnė botėn drejt shkatėrrimit dhe humbjes sė dinjitetit tė saj moral dhe njerėzor.
Sepse sot pika mė e rėndsishme mė mirė mė thėnė pika mė neuralgjike nė botė ėshtė ekonomia , siguria dhe sociabiliteti si dhe rikthimi i njeriut frymėror tek e vėrteta tė cilėn e kanė braktisur nga materializmi i dhjamosjes se botės .Qėllimi i njėrėzimit nuk ėshtė tė ecėn i dyshimt nė rrugėn e tij drejtė progresit dhe arritjeve historike , por njė qėllim qė qonė njeriu drejt fisnikrėsisė dhe zhvillimeve pozitive duke mos lėnė anash pėrpjekje pėr ekzistėncė reale por jo duke harruar ndėrgjejgjėn dhe arsyen e cila e ka bazėn nė tė vėrtetėn.Ky depresion i madhė ekonomik qė ka kapluar botėn po shkakton pengesa tė shumta duke bėrė kėshtu qė shumė firma dhe biznese tė falimentojnė dhe shumė punėtor tė humbin vendin e tyre tė punės dhe kėshtu tė vihet nė dilem ekzistenca tyre reale e mbijetesės dhe mirėqenja e pėrgjithshme e shteteve qė ballafaqohen mė kėto probleme.
Prandaj nė kėtė samit njė kujdes tė veēant do duhej t'i kushtohej tregjeve tė tyre dhe bizneseve si dhe mėnyrėn e daljes nga kjo krizė duke ndėrmarr njė front tė pėrbashkėt tė tė gjitha vendeve ashtu qė dalja nga kjo gjendje tė pėrshpejtohet dhe mėnyra e normalizmit tė gjendjes tė vij sa mė shpejtė qė ėshtė e mundur.
Liderėt nė kėtė samit do duhej qė tė jenė tė njė zėshėm pėr tė menduar rrethė kėsaj krize dhe tė gjithė do duhej qė tė bashkuar ta qonin botėn drejtė proceseve tė zhvillimeve pozitive dhe tė njė bote qė do ta ndiente veten mė tė sigurt e jo duke parė pėr cdo ditė se si po i bije boja kėsaj kohe moderne e cila po e gllabėron kriza pak ngapak.
Kjo krizė qė nga pasėlufta e Dytė Botėrore ėshtė njė ndėr krizat mė tė mėdha qė po ballafaqohet bota nė pėrgjithėsi , ky depresion i madhė nuk i ngjason asnjė periudhe tjetėr pėrveē asja tė quajtur periudhė moderne , sic dim nga historia nė kohėn e para luftės sė Dytė Botėore gjatė vitieve tė 2o' dhe 40' bota kishte rėnė nė gjumė tė thellė tė hipnozės sė ideologjive ,vendet po merrnin ngjyrėn e rėniesė sė ndėrgjegjes dhe moralit politik ndėrsa ushqimi i vetėm qė posedonte bota nė mesinė e kėtyre periudha ishte ideologjia dhe doktrina tė cilat qonin nė njė gjendje tė mjegullt dhe nė njė rrėnim tė tėrė sistemeve demokratike pozitive dhe tė zhvillimeve tė gjithmbarshme nė botė.
Gjithashtu as nuk i pėrgjan periudhė sė pasluftės dhe recesionit tė mėdhė disa mujor qė barte mbi vete gjatė periudhės sė viteve 70'dhe 80' SHBA dhe kėshtu kjo krizė e tanishme po tregohet mė e egėr dhe me e rėndė pėr nga mėnyrė e zgjidhjes dhe nga mėnyrė e gjetjes sė njė rruge tė pėrbashkėt tė vendeve tė botės nė pėrgjithėsi.
Tė gjitha vendet duhet qė mos tė lėnė qė gjetjet dhe mundėsit e daljes nga ky rreth vicioz tė lihen nė harresė historike por asesi edhe mėnyrat dhe qasjet e pėrbashkėta pėr t'i dal ballė kėsaj tė keqe globale tė bėhet nė mėnyrė tė kujdesshme ,sepse do ketė konsekuenca tė pariparueshme dhe bota do e rrezikonte ekzistencėn e saj tė plotė.
Gjėrat qė po shkaktojnė komplikime tė theksuar nė ekonomitė globale janė edhe zhytja e vendeve nė projekte tė paplanifikuar dhe nė bursa qė nė njė mėnyrė apo tjetėr po e bėhen pjesė tė pandashme tė problemit dhe tė krizės sė gjithmbarshme ekonomike .
Duke ditur se me triliona dollar janė humbur i si rezultat i kėsaj krize dhe problemve qė po bartin bizneset dhe tregjet ndėrkombėtare ,prandaj do duhet qė nė mėnyrė tė kujdesshem dhe me njė qasje mė tė sinqert e serioze ta kthejnė kėtė krizė nė njė stabilitet dhe nė njė zhvillim pozitiv nė mbarė globin duke hequr qafe pengesat dhe mėnyrėn e qasjes negative tė probelmeve ekonomike , sociale , tė sigurisė etj etj tė vendeve tė prekura.
Ndėrsa duke pasur njė qasje mė pozitive dhe duke shikuar rrugė tė ndryshme pėr ta zgjidhur kėtė problem global do mund qė besimi i humbur i bizneseve tė rikthehet nė qėllimin e tij zhvillimor, dhe se kėto shenja tė rikthimit tė normalitet do tė shkaktonin procese pozitive dhe do mund t'ia kthenin vendeve qė janė prekur nga kriza besimin dhe rrjedhat mė tė mira tė zhvillimit tė tregjeve dhe bizneseve ndėrkombėtare nė pėrgjithėsi dhe tė njė angazhimi tė tė gjithave vendeve ,ngase kėshtu duke rritur besimin duke shpėtuar bizneset dhe tregjet do mund tė kalonin mė lehtė rrethin vicioz tė kėtij depresioni ekonomik .
Pėrndryshe as ingjeksionte as pėrpkrahja e vogėl e vetėm disave vendeve nuk do mund tė ringjallė ekonomitė dhe vendet qė i ka prekur kriza globale ekonomike.Gjitashtu as 1.1 trilion dollarėsh nuk mund t'ia kthej fytytrėn e vėrtetė tė ekonomisė dhe vendeve qė kanė pėsuar nga ky recesion , sepse duhet qė nė mėnyrė ambicioze dhe pėrfundimtare tė kthejnė ekuilibrin dhe stabilitetin ekonomikė shteteve tė prekur nė pėrgjithėsi nga kjo krizė e rėndė.
Dhe krejt nė fund liderėt botėror duhet qė tė kėrkojnė fusha tė rėndėsishme veprimi tė pėrbashkėt pėr tė ripėrtrirė dhe ringjallė ekonominė globale tė vendeve tė prekura, gjithashtu duhet luftuar seriozisht kundėr kėtij recesion global nė mėnyrė tė qartė dhe pa asnjė dilemė, pastaj duhet marrė masa rigoroze pėr tė parandaluar thellimin e krizės , masta tjera tė fuqishme proteksioniste qė qojnė nė vėnjen nė zbatim nga ana e faktorit ndėrkombėtar (Organizata ndėrkomėbtare e Tregtisė , FMN,Banka Botėrore ,Organizata pėr Bashkėpunimin Ekonomik dhe Zhvillim si dhe akterėt tjerė ndėrkombėtar).
Duke u nsur nga kjo mund tė thuhet se tėrė akterėt e samitit tė vendeve tė G20 nė Londėr ,arritėn qė vetėm t'ia vėnė vetes disa rregulla dhe masa ,por jo edhe tė zgjidhin njė rrugė qė qonė nė zgjidhje tė tėrėsishme tė kėsaj krize duke kthyer zhgėnjimin nė inkurajim dhe dobėsinė nė forcė tė pėrbashkėt pėr njė stabilitet tė qėndrueshėm tė ekonomive tė prekura thella nga kjo krizė.Sepse nė kėtė samit nuk u arrit ndonjė marrėveshje pėrfundimtare por njė marrėveshje e pėrkohshme mbėshtetėse por jo zgjidhjes sė plotė dhe nė mėnyrė serioze tė kėtij problemi global, prandaj me ingjeksione nuk ringjallen ekonomitė por me veprime konkrete dhe tė pėrshpejtuara.
(Autori ėshtė politolog dhe njohės i marrėdhėnieve ndėrkombėtare)
|
|
|
