|
|
Ēfarė pėrmban Ligji i ri pėr Tatimin mbi Vlerėn e Shtuar
Shkruan: Sakip Imeri
Tatimi mbi Vlerėn e Shtuar, (TVSH) ėshtė tatim mbi konsumin, tė cilin nė mėnyrė indirekte e paguan konsumatori pėrmes bizneseve, tė cilat nė fakt kanė rolin e agjentėve ndėrmjetėsues. Ėshtė ligji mė gjithėpėrfshirės qė i prek tė gjitha shtresat e shoqėrisė pavarėsisht statusit tė tyre, qoftė si konsumator qė blejnė mallra ose kryejnė shėrbime qė mund tė jenė tė ngarkuara me TVSH nė, apo edhe tė liruara.
Si tatim, TVSH ja, ėshtė e aplikueshme nga korriku i vitit 2001, pėrmes Rregullores Nr. 2001/11, i plotėsuar dhe modifikuar, mirėpo tani ky ligj rregullon sistemin e Tatimit mbi Vlerėn e Shtuar, nė territorin e Republikės sė Kosovės, nė pajtueshmėri me Direktivėn e Kėshillit tė Bashkimit Evropian Nr. 2006/112/EC tė 28 Nėntorit 2006, mbi sistemin e pėrgjithshėm tė TVSH sė. Objektiv i kėtij ligji ėshtė qė tė ndryshohet nė tėrėsi ligji ekzistues i TVSH sė. Teksti i ndryshuar ka inkorporuar pėrmbajtjen e shumicės sė dispozitave tė kėsaj Direktive. Pėr kėtė qellim ėshtė pėrdor struktura dhe formulimi, i cili ėshtė nė linjė me Direktivėn Nr. 2006/112/EC tė 28 Nėntorit 2006.
Pėrmbajtja e kėtij Ligji ėshtė strukturuar nė 20 kapituj me 66 nene, pėrmes tė cilėve janė trajtuar: definicionet dhe pėrkufizimet e domosdoshme, ėshtė pėrcaktuar ēartė objekti i tatuarjes qė ėshtė: Furnizimi i mallrave dhe shėrbimeve tė bėra pėr konsideratė brenda territorit tė Kosovės nga personi i tatueshėm, dhe
Importimi i mallrave nė Kosovė, i cili duhet tė ngarkohet dhe tė bėhet e pagueshme nė pajtueshmėri me rregullimet pėr detyrimet doganore.
Ligji definon personat e tatueshėm, Autorizimin pėr import dhe eksport, pėrcakton kriteret e regjistrimit tė bizneseve qė do tė jetė i obligueshėm, pėrcaktuar me pragun prej 50.000 Euro vlerė tė furnizimeve, duke ofruar edhe mundėsinė e regjistrimit vullnetar. Ligji pėrcakton edhe procesin e ēregjistrimit nga statusi i TVSH sė. Gjithashtu, janė pėrcaktuar: Transaksionet e tatueshme, furnizimi i mallrave, shfrytėzimi i mallrave tė biznesit pėr nevoja jo?biznesore, shfrytėzimi i mallrave tė biznesit pėr nevoja tė biznesit, vendi i transaksioneve tė tatueshme, momenti i lindjes sė detyrimit dhe ngarkimi me TVSH nė, dhe shuma e tatueshme.
Nė Kreun 7 janė pėrcaktuar normat tatimore, e cila do tė jetė, Norma standarde 16% si dhe mundėsia qė Ministri i Ministrisė sė Ekonomisė dhe Financave, pas aprovimit nga Kuvendi i Kosovės, mund tė lėshoj njė akt nėnligjor pėr futjen nė pėrdorim tė normės sė ulur pėr furnizimet e mallrave dhe shėrbimeve tė caktuara.
Lirimet nga TVSH ja, janė definuar nga kreu 8 deri nė kreun 12 tė kėtij ligji, tė pėrcaktuara si lirime pa tė drejtėn e zbritjes sė TVSH sė, sė zbritshme dhe me tė drejtėn e zbritjes sė TVSH sė, sė zbritshme, e drejta pėr tė zbritur TVSH nė, rregullat qė do tė zbatohen si dhe kėrkesat pėr rimbursim.
Po ashtu, nė njė kapitull tė veēantė janė rregulluar procedurat e borxheve tė kėqija pėr nevoja tė TVSH sė. Ėshtė definuar obligimi pėr Faturimin dhe lėshimin e dokumenteve tė tjera tatimore, Notė debiti dhe Notė krediti, personat e obligueshėm pėr t?i paguar TVSH nė, ATK sė, periudhat tatimore dhe deklaratat e TVSH sė. Tė gjitha kėto obligime dhe tė drejta tė tatimpaguesve janė tė shoqėruara me obligimet pėr mbajtjen dhe ruajtjen e librave tė TVSH sė, shėnimeve dhe dokumentacionit tjetėr.
E veēanta e kėtij ligji ėshtė aplikimi i skemave speciale:
a. Skema speciale pėr agjentėt e udhėtimit;
b. Aranzhimeve speciale tė aplikueshme pėr mallrat e dorės sė dytė, punėt artistike, artikujt e koleksionistėve dhe antikitetet;
c. Skema e normės sė sheshtė pėr bujqit;
d. Skema pėr shėrbimet e furnizuara nė mėnyrė elektronike; dhe
e. Skema pėr arin e investueshėm.
Dhe sė fundi nė Kreun 20 janė Dispozitat finale dhe hyrja nė fuqi. Ligji me tė drejtė ėshtė paraparė qė tė hynė nė fuqi nė janar tė vitit 2010 dhe ofron njė periudhė tė mjaftueshme pėr krijimin e akteve tjera nėnligjore dhe pėrgatitjet e duhura pėr zbatim tė suksesshėm nga tatimpaguesit. Zbatimi i menjėhershėm dhe lėvizja e befasishme drejt sistemit tė Direktivės sė Kėshillit tė BE sė, mund tė qojė nė pasoja tė konsiderueshme nė fushat buxhetore, ekonomike dhe shoqėrore, andaj Ligji ka paraparė qė implementimi i plotė tė zhvillohet me faza. Gjithashtu, kjo i mundėson edhe ATK sė, qė gradualisht tė adaptohet nė rrethanat e reja.
Principet qė aplikohen gjatė periudhės kalimtare tė propozuar
Nė lidhje me lirimet, gjatė periudhės kalimtare do tė implementohen principet si nė vijim: P.sh.
1. Disa nga transaksionet e tatueshme sipas Rregullores sė TVSH sė, Nr. 2011/11, tė plotėsuar, tė mbuluara me dispozitat e referuara nė nėn nenin 64.1, tė cilat duhet tė lirohen me ose pa tė drejtėn pėr zbritje tė TVSH sė, sė zbritshme nga data qė Ligji i tanishėm i TVSH sė, do tė hyj nė fuqi, mund tė vazhdojnė tė tatohen gjatė periudhės kalimtare.
2. Disa nga transaksionet e liruara sipas Rregullores sė TVSH sė, Nr. 2011/11 tė plotėsuar, tė mbuluara me dispozitat e referuara nė nėn nenin 64.1, tė cilat do tė duhet tė tatohen nga data qė Ligji i tanishėm i TVSH sė, do tė hyn nė fuqi, mund tė vazhdojnė tė lirohen me ose pa tė drejtėn e zbritjes sė TVSH sė, sė zbritshme gjatė periudhės kalimtare.
3. Pėr arsye ekonomike pėrfshirė kėtu stabilitetin tatimor, ėshtė e nevojshme qė nėpėrmes tė Ligjit tė ri tė TVSH sė, tė krijohen rregullat e tatuarjes sė TVSH sė, dhe zbritjes, tė cilat do tė jenė nė linjė tė plotė me rregullat e BE sė.
Kėto rregulla nė veēanti adresojnė harmonizimin me principet fundamentale tė TVSH sė, sė Bashkimit Evropian nė lidhje me:
1. Pėrkufizimin e personit tė tatueshėm me metodėn e pėrkufizimit tė pragut tė TVSH sė, regjistrimin e personave fizik qė zhvillojnė aktivitet ekonomik, ortakėrive, pėrfaqėsuesve tatimor dhe situatave tjera tė veēanta;
2. Furnizimi i mallrave dhe shėrbimeve;
3. Pėrcaktimi i vendit ku ndodhin transaksionet e tatueshme, nė veēanti nė lidhje me furnizimin e mallrave pėr montim dhe furnizimin e shėrbimeve;
4. Elektriciteti dhe gazi pėr qėllime tė TVSH sė janė trajtuar si mallra;
5. Dhėnia me qira e pasurisė sė prekshme tė lėvizshme dhe dhėnia me qira e mjeteve tė transportit;
6. Pėrcaktimi i atyre shėrbimeve pėr tė cilat vendi i furnizimit ėshtė ai ku ėshtė i vendosur pranuesi;
7. Vendi i importimit tė mallrave;
8. Konceptet e momentit tė ngarkimit dhe ngarkueshmėrisė me TVSH;
9. Pėrcaktimi i shumės sė tatueshme nė lidhje me furnizimin e mallrave dhe shėrbimeve dhe importimin;
10. Lėvizja graduale drejt rregullave tė pėrgjithshme tė BE sė, pėr lirimet?disa nga ato mundė tė shtyhen gjatė periudhės transitore;
11. Futja e rregullave tė qarta tė rregullimeve pėrfshirė rregullimet e zbritjeve pėr mallrat kapitale gjatė jetės sė mjetit;
12. Bazat pėr procesimin e deklaratave tė TVSH sė, duke pėrfshirė deklaratat elektronike tė TVSH sė, para fundit tė muajit qė pason pas periudhės tatimore;
13. Bazat pėr procedura tė qarta tė rimbursimit tė TVSH sė, nė baza tremujore me mundėsinė e mbajtjes sė rimbursimit tė TVSH sė nė pajtueshmėri me rregullat e caktuara;
14. Procedura e borxhit tė keq pėr qėllime tė TVSH sė;
15. Lėshimi brenda kufijve tė definuar mirė i faturave, dokumenteve tė tjera qė shėrbejnė si fatura, notė kreditit dhe notė debitit, faturave tė thjeshtėsuara dhe kuponėve pėr qėllime tė TVSH sė;
16. Shfrytėzimi i faturimit elektronik dhe komunikimi on line, i tė dhėnave tė arkave fiskale;
17. Personat e obliguar pėr tė paguar TVSH nė.
Debati profesional pėr ligjin e TVSH sė, do tė ishte shumė i dobishėm pėr tė gjithė akterėt qė do tė preken nga hyrja nė fuqi e kėtij ligji, posaēėrisht do t?u ndihmonte shumė tatimpaguesve qė do ta zbatojnė dhe do t?i absorbojnė dobitė qė ofron ky ligj dhe gjithashtu, Kosovės do t?i mundėsojė njė hap drejt integrimit nė familjen e madhe dhe tė zhvilluar Evropiane.
Prishtine, 19 Qershor 2009
(Autor i ėshtė Zėvendėsdrejtordrejtor i Pėrgjithshėm tė Administratės Tatimore tė Kosovės)
|
|
|
