|
|
Kultura politike dhe shenjat identitare
Shkruan: Vehbi Miftari
Kohė mė parė njė hulumtim i cili pėrveē tjerash synonte tė nxirrte njė rezultat pėr formėn nė tė cilėn mbėshtetej elektorati i partive politike, theksoi njė fakt tepėr interesant: LDK-ja, doli tė jetė njėra nga partitė e rralla elektorati i sė cilės besonte fuqishėm nė programin e saj. Madje, mbi 60 pėr qind e tyre e theksuan programin e saj si vlerė identitare me tė cilėn donin tė identifikoheshin. Meqė teoria e identitetit politik njeh anėtarėsinė, liderin, dhe programin si vlera identitare, kurse rajonalizmin, karakterin etnik dhe atė gjuhėsor si pjesė tė pėrkatėsisė sė votuesve, besimi nė programin pėrpara se nė anėtarėsinė ose nė liderin, si dhe pėrpara karakterit etnik ose atij gjuhėsor, sado i pakapshėm mund tė duket, shpreh qartė njė segment tė kulturės politike tė cilėn LDK-ja e ka kanonizuar nė programin e saj nacional, i cili ėshtė mbėshtetur nė vlerat tradicionale dhe i cili ėshtė trashėguar si vlerė e pėrbashkėt me tė cilėn qytetarėt e Kosovės duan tė identifikohen. Kjo e dhėnė bėhet veēanėrisht e rėndėsishme nėse kemi parasysh faktin se tradicionalisht nė Kosovė partitė politike funksionojnė duke u mbėshtetur nė forma tė tjera dhe jo nė programin politik. Pėr tė provuar njė shpjegim tė kėtij hulumtimi, le ta krahasojmė kulturėn politike tė cilėn LDK-ja e ka trashėguar nga vitet '90, duke e ballafaquar atė me shenjat ideologjike dhe me filozofinė politike tė cilėn e ka kultivuar pėr dy dhjetėvjetėsha, filozofi e cila prek ideologjinė e saj.
Pyetjen mund ta artikulojmė kėsisoj: ēfarė ka ndikuar qė LDK-ja tė krijonte te elektorati i saj tradicional njė besim kaq tė madh nė programin e saj, nėse ajo ėshtė themeluar si lėvizje pėr pavarėsi dhe nėse ajo ėshtė afirmuar si artikuluese e vullnetit qytetar pėr liri dhe, mė tej akoma, si lėvizje e solidaritetit tė gjerė qytetar?
Para sė gjithash, fakti se ajo ėshtė krijuar si parti me orientim nacional, e cila synonte hapur ta pėrmbyste ideologjinė komuniste dhe tė ndėrtonte njė sistem vlerash sipas rendit demokratik. Kjo ndikoi qė filozofia e saj politike, si dhe koncepti realist pėr zėvendėsimin e ideologjisė komuniste, tė zėvendėsohej me njė sistem tė papėrsėritshėm nė tė cilin bėrthama intelektuale-kulturore, e cila ishte edhe bėrthamė strukturore e saj, u identifikua plotėsisht me vetėdijen pėr pėrfaqėsim politik mbi njė sistem vlerash. Ajo e artikuloi kėtė qėndrim duke e theksuar se karakteri kulturor, i mbėshtetur nė premisa nacional-kulturore, do tė jetė thelbi i veprimit drejt lirisė universale.
Theksimi i identitetit nacional, i kulturės dhe i vlerave tė traditės ishin dhe mbeten premisa pėr programin politik tė LDK-sė. Vetė dr. Rugova i kėrkonte dhe i kultivonte me pasion arketipat e kulturės dhe tė identitetit shqiptar. Njohja dhe identifikimi me figurat e mėdha tė kulturės e tė historisė kombėtare i shėrbyen atij si premisa pėr ta ndėrtuar njė model tė veēantė tė kėrkimit tė identitetit personal nė arealin e madh tė kulturės e tė dijeve nacionale. Prijėsi nacional i shqiptarėve mbėshtetej fort nė ruajtjen e trashėgimisė kulturore dhe historike si vlerė nacionale dhe nė mundėsitė e ripėrtėritjes sė saj sipas normave tė modernitetetit, duke nėnkuptuar edhe njė situatė tė kapėrcimit nga ajo qė po e quajmė kėtu idealitet kulturor nė vizionaritet politik, pra nga leximi i shenjave nacional - kulturore e i paradigmave tė tyre nė artikulim tė mendimit politik dhe tė njė strategjie vepruese qė nėnkupton edhe pėrfshirjen e kodeve tė mėdha vepruese. Nuk ishte aspak e rastėsishme pse ai mbėshtetej nė figurat e heroit nacional tė shqiptarėve, Skėnderbeut, dhe nė shėmbėlltyrėn morale tė cilėn e pėrfaqėsonte Nėnė Tereza. Pėrmes tyre, ai i shpaloste paradigmat e ekzistimit tė kodeve kulturore e nacional-kulturore, tė cilat u shndėrruan shpejt nė premisa pėr program politik. Kuptimi pėr trashėgiminė nacionalo-kulturore kėtu prek kujdesin enorm ndaj vlerave tė pėrbashkėta, ose atė qė po e quajmė identitet nacional-kulturor. Prandaj, njė lexim i historisė politike tė lėvizjes nxjerr njė model tė krijimit tė politikave nacionale (nė njė program tė tipit nacional), i cili premisat kulturore e historike i shndėrron nė parabazė pėr veprim politik. Ky ėshtė tipar i partive tė djathta, madje vlerė identitare e saj.
Sė dyti, LDK-ja shėrbeu si njė lėvizje e gjerė qytetare pėr pavarėsi. Ajo u mbėshtet fort nė kujdesin qytetar. Le ta rikujtojmė modelin e kujdesit ndaj familjes dhe institucionin e shėndetit, klinikėn "Nėnė Tereza". Ky vullnet, i cili artikulohet nė program politik tė tipit nacional, ėshtė po kėshtu veti e partive popullore, tė cilat udhėhiqen nga paradigma nacionale e nacional kulturore, duke i shndėrruar mė pas nė filozofi politike pėr tė ardhmen. Ne nuk mund tė mos e pėrjetojmė shumėfish emocionalitetein teksa flasim pėr figura nacionale si dr. Rugova, tė cilat "solidaritetin" politik tė qytetarėve tė Kosovės, vetėdijen e dijen e tyre pėr shtetin, si dhe organizimin politik tė karakterit popullor, e artikuluan si vetėdije politike e cila mbėshtetet fort nė traditėn kulturore dhe historike tė vendit. LDK-ja ruajti kėtė karakter popullor. Krijimi i mekanizmave politikė qė e bashkojnė nė njė ideologji tė vetme antikomuniste tėrė spektrin politik tė karakterit nacional, sikur ishte ta zėmė koordinimi i vazhdueshėm me Partinė Demokratike tė Shqipėrisė dhe me udhėheqėsin e saj, dr. Berishėn, nė artikulimin e politikave tė pėrbashkėta nacionale dhe nė pėrmbysjen e ideologjisė komuniste, ėshtė theksim e ritheksim jo vetėm i identitetit nacional, por edhe i vetėdijes pėr tė ardhmen e nacionit.
Po kėshtu, fakti se Lidhja Demokratike e Kosovės e ka ndėrtuar modelin e ekzistimit tė njė kulture tė thellė tė besimit nė vlerat e pėrbashkėta, nė paradigmat nacionale, nė ekzistimin e kodeve nacionale, si dhe besimin nė proces, pastaj kultivimi i atij qė ne sot e identifikojmė si elektorat tradicional, si dhe modeli i pėrfaqėsimit, i cili mbėshtetej qartėsisht nė vletrat intelektuale-kulturore, janė premisa tė cilat e ruajnė ideologjinė e saj.
Karakteristikė tė tretė tė mbėshtetjes sė programit tė LDK-sė nė vlerat ideologjike tė djathta e nėnkuptojmė mbėshtetjen nė traditėn familjare dhe bashkėjetesėn brenda familjes nė kohėn kur ajo i nėnshtrohej trysnisė sė skajshme pėr shpėrbėrje tė saj.
Kujdesi ndaj familjes, ndaj vlerave qė ajo pėrfaqėson nė shoqėri, ėshtė kujdesi pėr vlerat tradicionale tė shoqėrisė. Vitet '90 shėnojnė model tė strukturimit familjar, i cili ėshtė artikuluar si vetėdije pėr mėnyrėn e organizimit tė brendshėm tė jetesės. Nuk mund tė paragjykojmė rezultatet e kėrkimit tė njė analize qė sociologėt do tė mund ta bėnin pėr kėtė fenomen, por mund tė konstatojmė se modeli i organizimit tė jetesės, solidarizimi me vlerat e traditės dhe me konceptin pėr nacionin, si dhe ruajtja e kultivimi i shenjave identitare tė familjes, janė cilėsuar si model i papėrsėritshėm i organizimit dhe i vlerave pėrfaqėsuese politike. Kjo mbase ėshtė arsyeja themelore pse njė koncept i cili nė esėncė ėshtė kulturor, pra njė koncept i cili mbėshtetet nė paradigma tė fuqishme nacional-kulturore, ėshtė shndėrruar letėsisht dhe ėshtė pėrkrahuar skajshmėrisht shumė si model politik po ashtu i karakterit nacional-kulturor. Dhe sot, kur LDK-ja po e riharton programin e saj, i cili duhet tė shėrbejė sė paku pėr 15 vjetėt e ardhshme dhe duhet tė mbėshtetet fort nė kėto shenja identitare, ritheksimi i vlerave tradicionale dhe i kulturės familjare shndėrrohet nė imanencė politike.
Si rrjedhojė, ēfarėdo tendence pėr tė ritheksuar identitetin tonė ideologjik, duhet tė na kthejė nė modelin e papėrsėritshėm politik tė djathtė, tė artikuluar nė njė filozofi politike tė viteve '90. Pjesėn tjetėr do ta shtronim mė shumė si nevojė pėr ta sprovuar e pasqyruar vetveten brenda tij...
(Autori ėshtė shef i Departamentit tė Komunikimit nė LDK. Pikėpamjet e shprehura nė kėtė artikull janė krejtėsisht personale)
|
|
|
