|
|
Njė atlas historik me rėndėsi tė veēantė pėr shqiptarėt
Shkruan; Burim Breznica
Libri historik nė formė atlasi i quajtur nė anglisht: The Palgrave Concise Historical Atlas of the Balkans, i shkruar nė vitin 2001 nga profesorėt amerikanė, Dennis P. Hupchick dhe Harold Cox ėshtė njė atlas-libėr historik dhe objektiv pėr shqiptarėt nė Ballkan. Ky atlas-libėr nė shqip do tė pėrkthehej afėrsisht : Atlasi konciz historik mbi Ballkanin dhe nė njėrėn faqe apo anė ka tekst tė shkruar me fakte dhe histori kurse nė anėn e djathtė pėrmban harta autentike dhe unike me ngjyra lidhur me ngjarje tė ndryshme. Ky libėr pėrmban rreth 50 harta autentike mbi Ballkanin duke u shoqėruar nė anėn e majtė tė faqeve me shpjegime, fakte dhe histori tė vendeve tė ndryshme tė Ballkanit. Ja njė prezantim i shkurtėr i hartave dhe fakteve pėr Shqipėrine dhe Kosovėn veēanėrisht.
Nė hartėn politike nėn numrin 2 jepet historia dhe faktet kryesore pėr popullsitė, gjeografinė, territoret, gjuhėt, religjionet, format e regjimeve qeveritare nė Ballkan.
Nė hartėn demografike numėr 4 jepen fakte tė rėndėsishme dhe interesante. Nė shpjegimin historik thuhet se: shqiptarėt flasin njė gjuhė unike qė mendohet se rrjedh nga Ilirishtja e vjetėr. Nė kohėn antike, Ilirėt kanė banuar pjesėn mė tė madhe tė Ballkanit Perėndimor. Valėt invaduese tė Romakėve, Gotėve, Avarėve dhe sllavėve i shtynė/detyruan Ilirėt tė zhvendosen nė nė rajonet malore tė banuara nga shqiptarėt e sotėm. Po aty mė lart thuhet se shqiptarėt dhe grekėt janė popujt mė tė vjetėr nė Ballkan kurse tė tjerėt janė ardhacakė, kush mė herėt e kush mė vonė.
Nė hartėn numėr 6 atė mbi Perandorinė Romake Lindore, fundshekulli i 6-tė pėrmenden si porte tė rėndėsishme detare Durrėsi dhe Vlora. Po aty tregohet njė hartė autentike e viteve 527-565 nė kohėn e sundimit tė Justinianit I dhe aty shihet se Ilirėt kanė dominuar qartė Ballkanin Perėndimor dhe kanė banuar nė Slloveni, nė Kroaci, Nė Bosnjė, nė Serbinė e sotme dhe kuptohet nė Shqipėri, Kosovė dhe Maqedoni. Po nė atė hartė, nė ato vite dhe nė ato vende qė pėrmendėm nuk shihen sllavėt qė ende nuk kishin ardhė nė Ballkan. Por nėse shfletojmė njė faqe mė tej nė hartėn numėr 7 dhe nė fund shekullin e 7-tė shihen dallime tė mėdha sepse aty paraqitet Perandoria Bizantine dhe ardhjet masive tė sllavėve nė Ballkan nga malet e Karpateve!
Nė hartėn numėr 19 flitet pėr zgjerimin e Perandorisė Otomane dhe aty poshtė thuhet se: shqiptarėt e udhėhequr nga Gjergj Katrioti Skėnderbeu i bėnė njė rezistencė tė fuqishme otomanėve pėr disa vite, deri mė 1463 si thuhet aty (burimet historiografike shqiptare dėshmojnė se rezistenca ėshtė bėrė deri mė 1468, deri nė vdekjen e tij). Kėto shpjegime dhe fakte shoqėrohen edhe me harta autentike lidhur me zhvillimet nė Ballkan. Pak mė poshtė flitet edhe pėr Kongresin e Berlinit, tė mbajtur mė 1878 dhe Luftėn e Parė Ballkanike dhe tjera.
Nė hartėn numėr 41 qė bėn fjalė pėr Shqipėrinė e viteve, 1921-1939 tregohet edhe pėr arritjen e pavarėsisė (mė herėt) dhe jepen fakte se si mbeten jashtė territorit tė shtetit shqiptar, shqiptarėt nga Kosova, Maqedonia, Mali i Zi, Serbia dhe Greqia. Po aty jepet njė histori pėrmbledhėse pėr Mbretin Zog dhe ėshtė mjaft interesante tė lexohet njė version ndėrkombėtar historik si duket objektiv qė dallon bukur shumė nga historia komuniste e sė kaluarės.
Nė hartėn numėr 45 jepet edhe njė pjesė pėr historinė e Shqipėrisė komuniste dhe atė pas Luftės sė Dytė Botėrore (1945-1947). Nė hartėn numėr 49 flitet pėr shpėrbėrjen e ish Jugosllavisė dhe vitet e luftėrave 1991-1995.
Dhe nė hartėn e fundit, atė numėr 50 jepen fakte dhe shpjegohet kriza e Kosovės, intervenimi i NATO-sė qė ėshtė e shoqėruar me njė hartė autentike administrative tė Kosovės. Kėtu paraqitet shkurtimisht historia e Kosovės dhe ngjarjet qė ndodhėn dhe atė nė mėnyrė objektive dhe profesionale.
Pėrfundimi ėshtė se ky libėr atlas i publikuar ėshtė i veēantė, kryesisht objektiv, autentik dhe njė argument shtesė i rėndėsishėm historik-ndėrkombėtar pėr shqiptarėt. Ky libėr dokument tregon se kush ėshtė vendorė/autokton nė Kosovė, Shqipėri dhe Ballkan dhe kush ėshtė ardhacakė nga malet Karpate apo vende tjera dhe vlera speciale e kėtij publikimi me harta autentike ėshtė se ėshtė shkruar objektivisht, profesionalisht dhe nė mėnyrė neutrale nga ekspertė ndėrkombėtarė tė historisė dhe ky libėr ėshtė pėrgjigjja mė e mire ndaj enciklopedisė falco maqedonase.
|
|
|
