|
|
Arsyet pse duhet vaksinuar kunder gripit A (H1N1)
Shkruan: Burim Breznica
Arsyeja pse vendosa tė shkruaj pėr kėtė temė ėshtė se shtypi ynė ditor po informon qė shumė punonjės shėndetėsor Kosovarė nuk po pranojnė tė vaksinohen kundėr gripit nė fjalė, pastaj njė shok imi mjek/infektolog nga Prishtina poashtu mė konfirmoi se ka shumė pak interesim edhe nga qytetarėt pėr tu vaksinuar edhe pse nė fillim parashihet tė vaksinohen punonjėsit shėndetėsor dhe tė sėmurėt kronikė. Tanimė ėshtė e qartė se gripi H1N1 po tregohet shumė mė i rezikshėm dhe mė serioz se sa qė shumė njėrėz dhe mjekė tė vendeve tė ndryshme kanė menduar. Nga mjekėt vlerėsohet se nga ky grip rrezikohen mė shumė ata qė u pėrkasin grupeve tė rrezikut si p.sh tė sėmurėt nga astma, ata nga zemra, gratė shtatzėna, fėmijėt e vegjėl, pleqtė, ata qė kanė imunitet tė dobėt, por as tė shėndoshėt nuk janė tė imunizuar tėrėsisht pasi ka pasur raste nė vende tė ndryshme nė botė qė kanė vdekur edhe njerėz qė kanė qenė tė shėndoshė.
Sipas shtypit suedez dhe norvegjez (nė Norvegji p.sh. ka mbi 600.000 tė infektuar, rreth 25 veta tė vdekur), vende kėto qė po vaksinojnė qytetarėt e tyre me tė madhe (Franca, Greqia, Amerika, Kina etj. janė vende tjera qė po vaksinojnė qytetarėt e tyre), gripi atje ėshtė kah pėrhapet me tė madhe dhe ekziston frika qė me qindra qytetarė mund tė vdesin nėse ka vonesa nė vaksinim dhe pėr shkak tė motit tė ftohtė dhe pėrhapjes tani mė tė madhe (nė botė kanė vdekur gjer mė tani rreth 7000 veta, nė Ukrainė rreth 300 veta sė fundi, nė Meksikė me qindra tė vdekur etj.). Dihet se kėto vende nordike kanė specialistėt ndėr mė tė mirėt nė botė tė mjekėsisė, kanė sisteme shumė tė avancuara shėndetėsore , nė disa fusha specifike mjeksore janė liderė dhe nė shumė tjera krahasohen edhe me amerikanėt dhe anglezėt.
Nė Suedi p.sh.janė vaksinuar mbi 3.3 millionė njerėz (26 nėntor) dhe shumica absolute kanė pasur efekte anėsore minimale si pasojė e marrjes sė vaksines si p.sh. kokėdhembje, ėnjtje tė dorės, ethe kaluese, (gazeta Aftonbladet.se dhe Dagens Nyheter, DN.se) . Gjer mė 26 nėntor nė mbrėmje, nė Suedi, kanė vdekur 15 njėrėz nga gripi dhe jo nga vaksina kundėr tij. Njė person ka vdekur mė 25 nėntor si pasojė e marrjes sė kėsaj vaksine por ai kishte kiste sėmundje kronike dhe zemėr tė transplantuar dhe zemra e tij kishte rėnė nė kollaps.
Nga 3.3 milionė suedezė qė janė vaksinuar, rreth 900 prej tyre kanė pasur efekte tė lehta anėsore si p.sh ėnjtje tė dorės, skuqje, lodhje dhe kokėdhembje tė vogla, ethe kaluese dhe alergji jo tė rrezikshme. Disa tė tjerė kanė pėsuar rėnie tė shtypjes sė gjakut, marramendje, 3 apo 4 veta kanė veta pėsuar alergji dhe dhembje muskulore mė serioze.
Edhe pse nuk jam mjek me profesion, mendoj se pas njė analize tė tillė nga mjekė specialistė tė klasit botėror ėshtė e qartė se vaksina mbron kundėr gripit dhe ėshtė preventiva mė e mirė pėr tė mbrojtur jetėt e njerėzve sesa trajtimi me Tamiflu (pasi njė person tė infektohet trajtohet me antibiotikė Tamiflu) qė nė shumė raste tė personave tė infektuar me grip nuk iu ka shpėtuar jetėn. Edhe Oganizata Botėrore e Shėndetėsisė rekomandon marrjen e kėtyre vaksinava dhe nėnvizon se janė tė sigurta.
Nė Suedi kanė vdekur nga ky grip 15 veta, kurse nė Kosovė 7 veta (dhe dyshohet pėr dy tė tjerė) gjer nė kėtė mbrėmje kur po e shkruaj kėtė shkrim dhe po dua tė argumentoj pėr nevojen immediate tė vaksinimit tė Kosovarėve dhe sigurimit tė vaksinave tė mjaftueshme pėr tė gjithė pėrkundėr atyre 5.000 copė qė kanė ardhur deri tani si donacion nga Turqia. Gjersa po e shkruaj kėtė shkrim, po dėgjoj kėtu nė RTK njė udhėzim shėndetėsor pėr mbajtje tė higjienės dhe parandalim tė gripit nė kėtė mėnyrė. Personalisht mendoj se kjo ėshtė e mirė por nuk mjafton sepse tani ky grip ka kaluar nė pandemi dhe duhet marrė masa tjera pėrkatės preventive si dhe trajtime e pėrgjigje perėndimore (sikurse disa vende qė pėrmendėm mė lartė) pėr tė mbrojtur popullatėn.
Pėrfundimisht qė institucionet pėrkatėse shėndetėsore tė angazhohen dh, mendoj se ėshtė momenti i fundit dhe urgjencė e jashtzakonshmė e tė informojnė popullin pėr nevojėn e vaksinimit si dhe tė sigurojnė vaksina shtesė (p.sh. duke kontaktuar kompanitė prodhuese dhe blerė vaksinat edhe pse edhe kjo ndoshta ėshtė pak si vonė!) pėr tėrė popullatėn e Kosovės para se tė vdesin edhe mė shumė Kosovarė dhe tė humben jetėra njerėzish pėr shkak tė vonesave byrokratike tė ndryshme dhe pasivitetit tė pakuptueshėm institucional.
(Ky opinion ėshtė personal dhe nuk paraqet pikėpamjet e institucionit ku autori ėshtė i punėsuar)
|
|
|
