|
|
Sa ėshtė e sigurtė Vaksina kundėr Gripit tė Derrit?
Shkruan Dr .Haxhi Avdyli
Dozat e shumėpritura tė vakcinės kundėr gripit tė derrave nė kohėn mė tė shpejtė nė rajon arritėn nė Kosovė.Shumė pluhur u ngrit se Ministria spo bėn gjė pėr parandalimin dhe luftimin e kėsaj epidemia derisa tani kur vakcinat I kemi shumica po hezitojn ti marrin duke filluar nga personeli mjekėsor I edhe cili ėshte mė I rrezikuari.Frika dhe konfuzioni rreth kėsaj vakcine po pėrhapet nė tėrė botėn aq shpejt sa edhe virusi I gripit.Kėsaj panike po I kontribuojnė mjetet e informimit dhe interneti ku shumė njerzė pėrhapin informata edhe shpesh tė pa verifikuara nga hulumtues tė autorizuar.Ka spekulime forumistesh interneti se kjo vakcine ėshte pjellė e qeverisė amerikane pėr qėllime pėrfitimi. Disa thonė se kjo vakcinė pėrmban Mėrkur apo zhivė kur dihet se kjo vakcinė pėrmban njė preparat tė quajtur thimerosal me vetėm 25 mikrogram merkur .Sesa pak janė 25 mikrogram tregon fakti se nje sendvich me peshk Tuna pėrmban 28 mikrogram.Poashtu ėshtė pėrhapur miti se kjo vakcinė ka efekt autoimunitar si pasojė e adjuvantėve qe sipas shkencėtatrve ky fakt nuk qendron. Disa ankohen se kjo nuk ėshtė testuar aq kohė sa tė jetė e sigurtė kur dihet se njerzimi nuk ka kohė 20 vjet pėr tė testuar kėtė vakcine pasi qė pėr aq vite do dalin tjerė virus dhe efekti I semundjes do ta bėnte tė veten dhe imuniteti I njerzve qė kalojne semundjen do tė arrihej Si pasojė e kėsaj nė njė studim vetėm 35 % e prindėrve amerikan janė tė gatshmė ti vaksinojnė fėmijėt e tyre.
Por realiteti I rrezikshmėerise sė kėsaj vakcine flet ndryshe.Kjo vakcinė prodhohet si cdo vakcine tjeter e gripit sezonal dhe nga tė njėjtat procedura dhe nga tė njėjtit prodhues..Ka 2 forma forme inhaluese dhe injektuese dhe mbrojta arrihet pas 10 ditesh.Ipen te njerzit e shėndoshė tė pa infektuar dhe pa ndonje semundje aktive infektive ,alergjike apo autoimune.
Rastet nė Kosove dhe nė pėrgjithsi nė botė cdo ditė po shtohen dhe tani veq I kemi 4 raste te konfirmuara te vdekjes nga ky grip nė vendin tonė.Kjo epidemi sipas ekspertėve pritet vetėm tė pėrhapet edhe mė shumė.
Kėto ditė Organizata boterore e shėndetėsisė ka paraqitur disa tė dhėna rreth siguriseė sė vakcines kundėr gripit tė derrit sipas tė cilės mbi 65 milion tė rritur dhe fėmijė qė kanė marrė vakcinėn qė nga shtatori 30 vetė kanė vdekur ku si pasojė mund te supozohet se ėshte vakcina.Mė pak se 10 kanė zhvilluar Syndromėn Guillain-Barre.Ne studimet e zhvilluara nga OBSH nė mė shumė se 16 shtete duke pėrfshirė SHBA dhe Kinėn kanė rezultuar se nuk ėshtė vakcina ajo qė ka shkaktuar vdekjen apo sėmundjen e kėtyre 30 rasteve .Sipas zyrtarėve tė OBSH edhepse monitorimi intenziv I sigurisė sė vaccines vazhdon tė gjitha tė dhėnat e grumbulluara rreth efekteve anėsore te vaksines sė tashme flasin se tregon nje siguri tė mjaftueshme sa edhe vaksinat tjera tė gripit sezonal tė cilat janė duke u pėrdorur mė shumė se 60 vjet.
Ndėrsa sa I pėrket zhvillimit tė Syndromes neurologjke te Guillain Barres tė paraqitur te disa raste sipas ekspertėve ajo po shkon duke u tėrhequr.
Ne nje studim tė publikuar ne Revisten Neurologjike (Journal Neurology 2008) tregon se pėrqindja e paraqitjes se kėsaj Syndrome ne popullatėn amerikane nė vit eshtė mė pak se 0.0017 .Ndėrsa paraqitja e saj pas vakcinės arrin nė 0.000025.
Me 31 tetor 2009,njė ekip ndėrkombėtar I hulumtuesve kanė shkruar nė revistėn Lancetse nė mes njė million banorėve tė vaksinuar tė Britanisė 5.75 % e rasteve tė vdekses sė papritur pas vaksinimit mund ketė ndodh nė mėnyrė koincedenciale.Kėto vdekje te pasqaruara dhe tė papritura ndodhin nė pėrqindje shumė mė tė vogėl te ata qė marrin kėtė vaksinė se sa te ata qė smarrin Ka shumė vdekje tė papritura edhe te rastet qė smarrin vakcina.Kėto statistika ė prezentuar nga studius prestigjioz flasin se ka rrezikshmėria nga marrja e kėsaj vaccine nuk ėshtė ashtu siq prezentohet nga disa grupe joprofesionistėsh .Rreziku egziston te disa grupe te sėmurėsh me crregullim te sistemit imunitar,ata alergjik por jo edhe te njerzit e shėndoshė. Vdekshmeria dhe komplikimet e Gripit jan shume shumė mė tė rrezikshme se rreziku I marrjes se vaksines.
Prandaj rekomandimi I shumė shkencėtarve dhe instituteve prestigjioze ėshtė marrja e vakcinės. Tė gjithė njėzėri e pranojnė se infektimi me grip A/H1N1 paraqet rrezik shumė mė tė madh sesa marrja e vaksinės .Se sa ėshtė ky rrezik I kėtij gripi tregon fakti se vetėm ne rreth 100 tė infektuar nė Kosovė kanė vdekur 4 ateherė I bie se nėse infektohen njė million banorė tė Kosovės ka mundėsi tė vdesin 40.000 njerz.
Prandaj mė mirė tė vaksinohemi dhe atė sa me parė se sa vuajmė pasojat nga Gripi nga hamendjet e pakuptimta.
(Autori ėshtė Neurokirurg nė QKU dhe Drejtor I Qendrės Kosovare Pėr Hulumtime Shėndetėsore)
|
|
|
