|
|
Kryengritės me kauzė
Nė vitin 1999, gjatė luftės nė Kosovė, Muhamet Hamiti, si pjesėtar i lėvizjes pėr ēlirimin e Kosovės, ndiqej prej forcave serbe. Tash, pas njė dekade, Hamiti ėshtė ambasadori i parė i Kosovės nė Londėr.
Emėrimi i tij shėnon kulmin e pėrpjekjeve tė ambasadorit nė luftėn pėr lirinė e Kosovės. Njė kohė profesor i letėrsisė angleze, mė 1990 u nxit ti bashkohet Dr. Ibrahim Rugovės dhe Lidhjes Demokratike tė Kosovės pasi qė Sllobodan Millosheviqi ia hoqi Kosovės autonominė, shpėrndau institucionet dhe dėboi nga puna tė gjithė shėrbyesit civilė shqiptarė, pa anashkaluar ambasadorin.
Si kundėrpėrgjigje, shqiptarėt ndėrtuan institucione paralele, duke pėrfshirė edhe Parlamentin nėntokė. Ambasadori gjatė ditės vazhdonte me punėn e tij si profesor i anglishtes nė Universitetin e udhėhequr nga shqiptarėt nėpėr shtėpi private, akt ky i njė rezistence pasive qė njė herė edhe u bė shkak pėr arrestimin e tij nga policia. Ai ishte poashtu redaktor i Qendrės pėr Informim tė Kosovės (QIK), e cila ishte formuar pėr tė informuar botėn rreth ngjarjeve nė Kosovė.
Qėllimi ynė, qysh nga fillimi, ishte ta gjenim njė zgjidhje politike dhe paqėsore pėr ēėshtjen e Kosovės, dhe tė sigurojmė qė dinjiteti ynė si komb tė respektohej sqaron ai.
Fushata e rezistencės paqėsore e udhėhequr nga Gandi i Ballkanit, Dr. Ibrahim Rugova, vazhdoi gjatė gjithė luftėrave ballkanike, tė cilat shoqėruan shpėrbėrjen e Jugosllavisė. Por, kur zgjidhja e ēėshtjes sė statusit tė Kosovės u injorua nė Marrėveshjen e Dejtonit, frustrimi i shkaktuar bėri qė shumė kosovarė ti rrokin armėt, thotė ambasadori.
Forcat ushtarake dhe paraushtarake serbe ndėrmorėn njė fushatė tė rreptė, e cila shtyri NATO-n tė ndėrhynte pėr ta ndalur spastrimin etnik tė gjysmės sė popullatės sė Kosovės, pėrfshirė kėtu edhe Hamitin.
Fati i shqiptarėve tė Kosovės ka qenė injoruar gjatė gjithė historisė, mirėpo dhjetė vite mė parė nuk u harruam. Ne jemi njė komb shumė mirėnjohės pėr atė qė bota ka bėrė pėr ne, thotė Hamiti.
Pas luftės ėshtė dashur njė punė e madhe pėr ta shndėrruar ėndrrėn e njė Kosove tė pavarur nė realitet. Kosovės i ėshtė dashur tė evoluojė nga njė status i padefinuar dhe i pasigurtė, tek pavarėsia e mbikėqyrur, qė krejt nė fund ēon te pavarėsia e plotė.
Gjatė kėsaj kohe ambasadori ka punuar ngusht me Presidentin Rugova, si kėshilltar dhe zėdhėnės i tij. Pas vdekjes sė tij, Hamiti ėshtė emėruar kėshilltar i lartė politik i Presidentit Fatmir Sejdiu dhe ka qenė anėtar i delegacionit nė negociatat rreth statusit pėrfundimtar tė udhėhequra nga Emisari Special i Kombeve tė Bashkuara, Marti Ahtisari.
Ka qenė njė proces i gjatė dhe i vėshtirė, gjatė tė cilit ēdo aspekt i shtetit tė ardhshėm tė Kosovės ėshtė diskutuar, pėrkujton Hamiti. Mirėpo, Serbia kundėrshtoi marrėveshjen dhe Rusia tėrhoqi pėrkrahjen e saj pėr Planin e Ahtisarit, gjė qė shtyri Parlamentin e Kosovės tė shpallte njėanshėm pavarėsinė.
Rusia pėrdori Serbinė si mashė nė ballafaqimin e saj me Perėndimin duke i dhėnė efektivisht Serbisė tė drejtėn e vetos nė Kėshillin e Sigurimit, thotė Hamiti duke mbledhur supet. Kėshtu qė ne tani duhet ti sigurojmė njohjet pėrmes njė rruge mė tė vėshtirė.
Deri mė tani 63 vende e kanė njohur pavarėsinė e Kosovės, dhe Kosova ėshtė i vetmi vend joanėtar i OKB-sė qė ėshtė anėtarėsuar nė Bankėn Botėrore dhe nė Fondin Monetar Ndėrkombėtar. Ecuria e njohjeve ka shkuar mirė, mirėpo ne do tė kishim dashur tė shkonte mė shpejt, thotė Hamiti, duke shtuar se Londra ėshtė qerthulli diplomatik ideal pėr ta vazhduar kėtė fushatė.
Por nuk ėshtė krejt puna te numrat. Ne duam tė krijojmė marrėdhėnie tė mira dypalėshe, tregti me shtete tė tjera dhe tė bashkėpunojmė pėr interesa tė ndėrsjella.
Procesi i njohjeve ka shkuar ndonjėherė me ngurrime, sepse disa vende, sidomos ato me prani tė lėvizjeve separatiste, besojnė se Kosova mund tė krijojė njė precedent tė rrezikshėm. Serbia ka kėrkuar njė opinion kėshillues nga GJND-ja rreth ligjshmėrisė sė shpalljes sė pavarėsisė, pėr tė cilėn disa vende kanė bėrė paraqitje kėtė muaj.
Mirėpo ambasadori i kundėrshton argumentet e tyre, duke shtuar se rasti i Kosovės nuk mund tė krahasohet: Jugosllavia ishte federatė me emėr, por konfederatė nė praktikė, qė ėshtė shpėrbėrė me gjak. Kufijtė tanė ndjekin kufijtė e ish-Jugosllavisė, njėjtė si kufijtė e entiteteve tė tjera federale, tė cilat tani janė shndėrruar nė kufij tė shteteve pasardhėse. Pavarėsia jonė shėnon pėrfundimin logjik, tė mbramė, tė shpėrbėrjes sė Jugosllavisė.
Hamiti gjithashtu e kundėrshton mendimin se Kosova ka qenė pjesė integrale e Serbisė, duke pėrmendur shembuj nga historia kur ajo ka pasur status tė veēantė.
Territori ynė ka qenė i aneksuar dhe okupuar, por nuk ka asnjė dokument tė besueshėm nė histori qė dėshmon se ndonjė trup pėrfaqėsues i Kosovės nė mėnyrė vullnetare ti jetė bashkangjitur Serbisė. Edhe vetė emri Jugosllavi na ka tėhuajėsuar, sepse do tė thotė vendi i sllavėvė tė jugut, kur dihet se shumica e popullit nė Kosovė janė shqiptarė.
Shqetėsimet lidhur me minoritetin serb nė Kosovė janė tė pabaza, thotė ai, duke shtuar se Kushtetuta e Republikės sė Kosovės garanton tė drejtat njerėzore, politike dhe kulturore, por edhe privilegje pėr serbėt, sikurse edhe pėrfaqėsimin e tyre nė Parlament dhe nė pushtetin lokal.
Ambasadori pėrfundon se pavarėsia e Kosovės ėshtė garantuesi mė i mirė pėr paqen nė regjion: Ėshtė koha qė ta lėmė pas tė kaluarėn tonė tė dhimbshme, dhe tė hyjmė nė njė tė ardhme tė re nė familjen evropiane.
Duke pėrsiatur pėr arritjet e dy dekadave tė fundit, ambasadori Hamiti thotė: Unė isha pjesė e lėvizjes popullore e cila kundėrshtoi okupimin dhe diktaturėn, dhe vuri themelet e njė shoqėrie paqedashėse, pluraliste nė Kosovė. Kjo mė bėn shumė tė lumtur. Prore aktivist, ai nuk e lė pa shtuar: Megjithatė, na duhet edhe mė shumė punė.
(Botuar nė revistėn Embassy Nr.21, dhjetor 2009)
|
|
|
