
Fillim Kategoritë Opinione Ekskluzive Galeria Arkivi Marketing Kontakt

Dr. Kujtim M. Shala: Sprova pÃ«r njÃ« PoetikÃ«

Me "koha jonÃ« Ã«shtÃ« kundÃ«r normimit tÃ« mendimit mbi letÃ«rsinÃ«" nis S. Hamiti librin Variante tÃ« vitit 1974. Ky formulim i parÃ«, si dhe titulli, shenjon dalje nga Poetika. Por, Variante e tekstet e projektit qÃ« hap ky libÃ«r shoqÃ«rohen nga metateksti i pÃ«rsÃ«ritur: Sprova pÃ«r njÃ« PoetikÃ«. NÃ«se dilet nga njÃ«ra, drejt cilÃ«s PoetikÃ« ecet?
Koncepti i sprovÃ«s Ã«shtÃ« ai i dialogut me tekstin mbi tÃ« mundshmen e kÃ«rkimit. I ikjes nga jashtÃ«sia, nga ideologjia, pÃ«r te modelet e brendshme tÃ« letÃ«rsisÃ«. E mundshmja e kÃ«rkimit promovon variantin. PÃ«rqendrimi te modelet provon dijen e njÃ«kohÃ«sisht e prodhon atÃ«.
Ky tip kÃ«rkimi gjen autorÃ«t e dashur, andaj vÃ« relacion tÃ« pÃ«lqimit, tÃ« pranimit, pa rÃ«nÃ« asnjÃ«herÃ« nÃ« monolog. Leximi i tekstit nÃ« prerje kohÃ«sh mundÃ«son qÃ«, pÃ«rpos Objektit, tÃ« pÃ«rshkruhet edhe procesi i kÃ«rkimit. I pari tÃ« Ã§on nga autori; i dyti nga kÃ«rkuesi. Gjithsesi, dy Subjekte, andaj dy subjektivitete, qÃ« komunikojnÃ« ndÃ«rmjet vete. MÃ« tej, gjithÃ« kjo mundÃ«son leximin sistematik. Vetvetiu shmanget iluzioni pÃ«r argumente tÃ« mirÃ«qena, pÃ«r ta kÃ«rkuar e artikuluar argumentin personal, nÃ« shkallÃ« tÃ« lartÃ« referencialiteti me Objektin. Leximi vihet nÃ«n shenjÃ«n e personales.

T'i rikthehemi metatekstit: Sprova pÃ«r njÃ« PoetikÃ«. Pra, NjÃ« PoetikÃ«. NjÃ« qÃ« tÃ« kthen te Subjekti, pÃ«r ta pÃ«rjashtuar NjÃ«-shin normues letrar, qoftÃ« edhe jashtÃ«sor. Me kÃ«tÃ«, sprova rri larg shkrimit tÃ« kohÃ«s, afÃ«r shkrimit asnjanÃ«s nÃ« njÃ« kahje; tÃ« bardhÃ« ndaj jashtÃ«sisÃ«, tÃ« hapur ndaj botÃ«s sÃ« Subjektit-kÃ«rkues.
PrapÃ«, sprova, por pÃ«r njÃ« poetikÃ«. Ã‡farÃ« i mban sÃ« bashku ato? Jo principi i HistorisÃ« sÃ« letÃ«rsisÃ«, por i njÃ« Historie letrare, i njÃ« historie tÃ« formave, qÃ« sâ€™u referohet njÃ«jtÃ«sive, por ndÃ«rrimeve, shpÃ«rndÃ«rrimeve tÃ« formave letrare nÃ« kohÃ« e tek autorÃ« tÃ« ndryshÃ«m. Historia letrare e S. Hamitit bÃ«n pÃ«r Objekt: statuset e teksteve, andaj zbret te pozicionimet e autorÃ«ve, tek idetÃ«; strukturat si shfaqje tÃ« teksteve nÃ« shenja tÃ« ndÃ«rliqshme; kodet ligjÃ«rimore; kodet tematike nÃ« kuptimin transhistorik.
PÃ«rfundimisht, dalja nga Poetika normuese hap rrugÃ« pÃ«r tekstet ndÃ«rmjetÃ«se, metatekstet, pÃ«r tâ€™u rivÃ«nÃ« pakti me lexuesin. Rikthehet triada: Autor/Studiues/Lexues. Por, kjo triadÃ« sâ€™mund tÃ« funksionojÃ« pa njÃ« pranim tÃ« variantit tÃ« kÃ«rkuesit nga ana e lexuesit. Gjithsesi, nÃ«nvizohet e kÃ«rkohet njÃ« ngjashmÃ«ri e brendshme e entiteteve qÃ« pÃ«rbÃ«jnÃ« triadÃ«n.
Kritika e subjektit, Ã§farÃ« Ã«shtÃ« kjo e S. Hamitit, kÃ«rkon e provon daljen nga shkollat letrare; zvogÃ«lon pÃ«rgjÃ«rimin pÃ«r metodat, duke i asimiluar ato pÃ«rballÃ« modeleve qÃ« japin tekstet. KÃ«rkimi letrar nÃ«nkupton pÃ«rnjÃ«herÃ«sh edhe Shkrimin. Qarku mbyllet: nga Shkrimi, nÃ«pÃ«r KÃ«rkimin, te Metashkrimi - njÃ« shkallÃ« e dytÃ« e literaturÃ«s e shpallur.

Por, t'u referohemi teksteve veÃ§an.

Variante Ã«shtÃ« libri i identitetit tÃ« kÃ«rkimit tÃ« S. Hamitit. Hapje e dialogut me letÃ«rsinÃ« nÃ«pÃ«rmjet shkrimit. PÃ«r aq sa shpall projektin autorial, bÃ«n tÃ« njohur Ã«ndrrÃ«n e kÃ«rkimit. Kur u referohet veprave e autorÃ«ve tÃ« caktuar, manifeston njÃ« fazÃ« kÃ«rkimi. Duke qenÃ« hapje e shpallur ndaj letÃ«rsisÃ«, Variante jep shenjat e teorisÃ« sÃ« kÃ«rkimit. Dhe, sot, them, vepra e kÃ«tij autori Ã«shtÃ« njÃ« konsekuencÃ« e atyre shenjave. Pa asnjÃ« shpÃ«rputhje. Ka veÃ§ zhvillim tÃ« tyre hap pas hapi, deri te Bioletra.

Teksti i dramatizuar e pÃ«rqendron kÃ«rkimin e shkrimin nÃ«n shenjÃ«n identifikuese tÃ« autorit. Ã‹shtÃ« libÃ«r i insistimit tÃ« lartÃ« nÃ« kÃ«rkim. LibÃ«r qÃ« kthen nÃ« letÃ«rsi autorÃ« themelorÃ« tÃ« rrezikuar nga moskuptimi, zhurma, dikur nga akuza, si Lasgushi e A. Pashku. Leximi i promovuar te Variante, te Teksti i dramatizuar gjen njÃ« sÃ«rÃ« provash.

Arti i leximit kÃ«rkimin e ka mjet e Objekt pÃ«rnjÃ«herÃ«. Derisa Ã«shtÃ« art, art i leximit, vetvetiu shenjon interpretimin. Por, dalje nga kÃ«rkimi i filluar herÃ«t nuk ka; teksti sâ€™arratiset te njÃ« hermeneutikÃ« qÃ« rigjen Gadamerin, meqÃ« nuk synohet leximi i pritshÃ«m.
NjÃ« lexim i formave Ã«shtÃ« shenjÃ« e madhe e kÃ«rkimit tÃ« kÃ«tij autori edhe nÃ« kÃ«tÃ« libÃ«r. Forma shihet si esencÃ« e tekstit, idetÃ« si finalitet.

VetÃ«dija letrare sintetizon rezultatet e kÃ«rkimit, si nÃ« lidhje me objekte, me vepra tÃ« caktuara, si nÃ« nivelin e teorisÃ«. Por, VetÃ«dija letrare artikulon dilema tÃ« reja, andaj shpall projekte tÃ« reja, sidomos te eseja Kodet e mÃ«dha tÃ« letÃ«rsisÃ« shqipe. Formulimi vetÃ«dija letrare bÃ«het atribut pÃ«r shkrimin e projektuar, tÃ« menduar, pÃ«r tekstet me status letrar nÃ« nivel tÃ« parÃ«, pÃ«r tekstet nÃ«n shenjÃ«n e letÃ«rsisÃ«, nga autorÃ«t filobiblikÃ« tek autorÃ«t bashkÃ«kohorÃ«.

NÃ« Letra shqipe ecja nÃ«pÃ«r pyllin e strukturave e tÃ« formave letrare shtyhet nga njÃ« â€žpyll i errÃ«suar i letrave shqipeâ€œ, qÃ« nÃ«nkupton â€žautorÃ«t e nemunâ€œ, autorÃ«t qÃ« sâ€™i pÃ«rmban ideologjia e diktatit, autorÃ«t e esencave nacionale e tÃ« rebelimeve personale. Tash, shkrimi del me plot shenja tÃ« mallit, do tÃ« thosha, tÃ« leximit tÃ« hershÃ«m, tÃ« pÃ«rhershÃ«m, tÃ« autorÃ«ve, e tÃ« shkrimit tÃ« vonÃ« pÃ«r ta. Aty janÃ«: Fishta, Skiroi, Konica, M. FrashÃ«ri, Lasgushi, Kuteli, Trebeshina, Pashku, Xhaferri, DÃ«rvishi, J. GÃ«rvalla, Demolli, A. Spahiu etj.
Tekstet e pesÃ« Sprovave tÃ« S. Hamitit janÃ« tÃ« farÃ«s sÃ« studimit e tÃ« esesÃ«. KÃ«to tÃ« dytat, bartin premisa teorike, sÃ« paku pÃ«r nga Objekti. RuajnÃ« pÃ«rherÃ« interesimin pÃ«r PoetikÃ«n; bÃ«hen shenjÃ« e hyrjes nÃ« PoetikÃ«. Kjo na kthen te pyetja iniciale.

Poetika

NÃ«se dilet nga njÃ«ra, drejt cilÃ«s PoetikÃ« ecet?
Jemi te Bioletra. Ajo tÃ« tÃ«rÃ«n e zhvendos nÃ« planin e teorisÃ«, nÃ«pÃ«rmjet pÃ«rvojÃ«s personale tÃ« shkrimit e tÃ« leximit. Andaj, Bioletra Ã«shtÃ« teori personale. Jo se ajo braktis referencat (nga Platoni te Borhesi, Barti, Bashlari e Zheneti; e, nÃ« planin e mitologjisÃ« letrare, nga Miti i Narcisit te Narcisi personal), por se ato i sheh nga pozicioni personal i shkrimit dhe i leximit. Ky shkrim e ky lexim, tÃ« artikuluar si PoetikÃ«, i bashkohen mbretÃ«risÃ« sÃ« teorive tÃ« mÃ«dha.
Bioletra barazon JetÃ«n me LetrÃ«n. Andaj, ajo vÃ« kufirin mÃ« tÃ« largÃ«t tÃ« teorisÃ«. GjithÃ« Ã§â€™kÃ«rkon Bioletra Ã«shtÃ« shkrimi nga jeta personale, shkrimi i dhembjeve e i lumturisÃ« sÃ« individit, kthimi nga vetja pÃ«rfundimisht.
NÃ«ntitulli BioletrÃ«n e pÃ«rcakton si NjÃ« teori. Kjo e mban tÃ« lidhur me autorin pÃ«rherÃ«. Bioletra nuk kÃ«rkon status normuesi; nuk mÃ«son si tÃ« shkruash e tÃ« lexosh, por dÃ«shmon, nÃ« nivel tÃ« teorisÃ«, njÃ« pÃ«rvojÃ« shkrimi e leximi. Apo nuk shpall ajo se, shkrimi e leximi janÃ« akte individuale?

Bioletra Ã«shtÃ« kurorÃ« e kÃ«rkimit letrar tÃ« S. Hamitit. Por, ajo sugjeron kthimin nÃ« fillim gjithherÃ«, pÃ«r ta rinisur kÃ«rkimin. PÃ«rfundimisht, nÃ« kuptimin e statuseve, Bioletra Objektin e ka nga teoria, diskursin nga eseja. Edhe vetÃ« diskursi mundÃ«son prani tÃ« autorit nÃ« tekst pÃ«rballÃ« Objektit tÃ« tillÃ«. Ky diskurs gjithnjÃ«, pÃ«rpos informatÃ«s e dijes, mundÃ«son rrÃ«fimin, bashkÃ« me njÃ« mitologji personale, prandaj me njÃ« metafizikÃ« tÃ« tillÃ«.

PÃ«rmbyllje

Sprovat pÃ«r njÃ« poetikÃ«, sot, i kemi bashkÃ«, nÃ« njÃ« botim, siÃ§ ka dÃ«shiruar pÃ«rherÃ« autori. Tekstet pÃ«rbÃ«rÃ«se tÃ« tyre ruajnÃ« rendin e shfaqjes nÃ« kohÃ«. NÃ« kÃ«tÃ« botim janÃ« edhe veprat e tjera tÃ« S. Hamitit. Duke qenÃ« ndÃ«r shfaqjet kryesore tÃ« kÃ«rkimit e tÃ« shkrimit letrar shqiptar tÃ« disa dekadave, botimi i tyre sot Ã«shtÃ« akt i manifestimit tÃ« kulturÃ«s shqiptare. NjÃ« identitet i sotÃ«m; njÃ« trashÃ«gimi e nesÃ«rme, e pÃ«rhershme.
NÃ«se autorÃ«t themelorÃ« nÃ«nkuptojnÃ« autorÃ«t e tjerÃ« nÃ« kohÃ« tÃ« caktuara, kÃ«rkimi modern shqiptar, nÃ« kuptimin e njÃ« projekti tÃ« shpallur e tÃ« pÃ«rmbushur, identifikohet sÃ« pari e fuqishÃ«m me veprÃ«n e S. Hamitit. GjithÃ« kjo si rezultat i leximit tÃ« letÃ«rsisÃ« duke qenÃ« njeri i letÃ«rsisÃ«. Secili Shkrim e KÃ«rkim qÃ« stoliset me shenjÃ«n e Subjektit, bart, njÃ«kohÃ«sisht, shenjÃ«n themelore tÃ« modernitetit. Pastaj, vepra vetvetiu kalon nÃ« njÃ« shenjÃ« tÃ« tij (tÃ« modernitetit). Dhe, unÃ« po flas pÃ«r modernitetin si pÃ«rfaqÃ«sim e si vlerÃ«.

(Ky tekst Ã«shtÃ« lexuar nÃ« pÃ«rurimin e VeprÃ«s komplete tÃ« Sabri Hamitit, mÃ« 22. XI. 2002. Autori Ã«shtÃ« kritik letrar dhe asistent nÃ« Fakultetin e FilologjisÃ« nÃ« PrishtinÃ«)

Më shumë Ekskluzive

Mundësuar nga VEVI Networks