|
|
"Rritja e ekonomike" dhe papunėsia nė Kosovė
Shkruan:Fatlum GOGIQI
Problem ende pa zgjidhje ėshtė papunėsia, njėri nga afektuesit mė negativ nė Kosovė, si dhe shkaktarė i vetėm i varfėrisė sė skajshme. Ky indikator tregon nivelin e fuqisė punėtore tė pashfrytėzuar (tė pa angazhuar) nė proceset ekonomike tė vendit. Rinia nė Kosovė ėshtė njėri nga shqetėsimet serioze. Rreth 40 pėr qind e popullsisė sė Kosovės ėshtė nėn moshėn 18 vjeē, kurse 55 pėr qind e popullsisė ėshtė nė mes 18-64 vjeē. Ēdo ditė e mė shumė po rritet papunėsia, po ashtu dhe shanset pėr njė rikuperim tė shpejtė tė tregut tė punės vlerėsohen si tė pamundura.
Ministria e Arsimit flet pėr cilėsinė nė arsim, e cilėsi nuk ka! Nga kjo situatė mė sė shumti po pėsojnė tė rinjtė, pasi edhe pas pėrfundimit tė studimeve, nuk po arrijnė tė gjejnė ndonjė vend tė lirė tė punės. Rritja e standardeve arsimore mund ti japin popullsisė njė diversitet mė tė madh tė aftėsive primare. Arsimi ėshtė parė si njė pėrcaktues i rėndėsishėm i mirėqenies. Tė rinjtė e sotėm do tė jenė energjia e sė nesėrmes nė zhvillimin e vendit. Njė problem tepėr shqetėsues nė vend po bėhet edhe emigrimi i "trurit" qytetarėve tė kualifikuar nga Kosova pėr nė vendet e Evropės perėndimore. Largimi i tė diplomuarve me tituj nga Kosova tashme ėshtė bėrė i ditur dhe ėshtė parė me syrin shqetėsues. Ky fenomen po pėson rritje nga viti nė vit. Nė shumicėn e rasteve kėta njerėz qė migrojnė nuk punojnė nė profesionin e tyre, por bėjnė punė tė rėndomtė, vetėm pėr tė pasur njė tė ardhme larg Kosovės dhe njė rrogė tė mirė pėr tė pėrballuar jetesėn.
Ndonėse Qeveria e Kosovės pėrmbylli vitin 2011 me rritje ekonomike prej 5.3 pėr qind, me shtim tė numrit tė bizneseve dhe rritje tė investimeve., pse atėherė nuk zvogėlohet numri i lartė i papunėsisė dhe varfėrisė nė vend?! Ku dihet se shkalla e papunėsisė nė vend mbetet 45 pėr qind, ndėrsa rreth 40 pėr qind e kosovarėve jetojnė nė kufirin e varfėrisė dhe 18 pėr qind e tyre jetojnė nė varfėri tė skajshme. Pra, nė Kosovė rritja ekonomike ka krijuar parakushte pėr pushtetarėt pėr tė vjedhur mė shumė mallra dhe tė mirat materiale (djersėn e qytetarit).
Papunėsia ėshtė "sėmundje e rėndė" makroekonomike nė vend. Ajo ėshtė shkaktar i zhvlerėsimit tė kapitalit human, zvogėlon buxhetin e shtetit, kur rritet papunėsia bie GDP-ja problem qė po shihen dhe pėrjetohen, andaj populli i Kosovės aktual ėshtė nė gjendje skamje dhe varfėrie tė papėrballueshme! Sipas konstatimit tė Bankės Botėrore, Kosova ėshtė vendi mė i varfėr nė Evropė. Fajtor kryesor pėr kėtė gjendje tė mjerė ėshtė Qeveria e Kosovės.
Kosova po vazhdon tė pėrballet me shqetėsimet kryesore tė qytetarėve tė saj, qė janė papunėsia, varfėria dhe korrupsioni. Rritja ekonomike duhet ti prijė zhvillimi i hovshėm dhe tė qėndrueshėm, ajo mund tė rritet me politikat e suksesshėm tė qeverisė.
Nė realitet, rritja ekonomike ndihmon nė uljen e papunėsisė, duke krijuar vende pune. Kjo ėshtė e rėndėsishme pėr shkak se papunėsia ėshtė njė burim kryesor i problemeve sociale tė tilla si rritja e dukurive negative si kriminaliteti nė shkallė tė vendit, vjedhja korrupsioni dhe izolimi. Megjithatė, pavarėsisht nga rritja e shpejtė e rritjes ekonomike qė po ndodh nė Kosovė, zonat e papunėsisė sė lartė nė vend mbeten qytetet tjera pėrveē kryeqytetit qė ėshtė mė lehtė pėr tė gjetur punė, andaj qytetet tjera aktualisht po ndjekin nivele tė larta tė papunėsisė strukturore. Ky lloj i papunėsisė nuk mund tė reduktohet nga rritja ekonomike.
Institucionet gjegjėse nė Kosovė duhet tė marrin masa kundėr papunėsisė, duke inkuadruar mekanizma nė politika aktive tė tregut tė punės (trajnime, subvencione) si dhe politika pasive nė tregun e punės duke i ndihmuar ata me benificione pėr tė papunėt (varėsisht nga nevoja e tyre).
Nė kohet e fundit jemi dėshmitar tė shumė protestave nė mbarė botėn, shumė tė rinj nga tė gjitha vendet e BE-sė protestojnė pėr tė paraqitur simbolikėn e tyre kundėr krizės ekonomike dhe papunėsisė, ku niveli i papunėsisė nė BE llogaritet shumė herė mė i vogėl nė qindtė krahasim me Kosovėn, ku edhe Kosova po synon tė jetė anėtare e Bashkimit Evropian. Tek ne, tė rinjtė ndonėse po frikėsohen ti kėrkojnė drejtat e tyre, e vetmja e drejtė qė duhet tė kėrkojmė ėshtė e drejta e barazisė pėr tė gjithė ne, si nė shkollė, nė punėsim dhe nė jetė. Frika e vetme ėshtė tė mos biem nė shėnjestėr nga qeveritarėt tanė, sė vėshtirė ėshtė tė gjesh punė pastaj!
( Autori ėshtė drejtor i organizatės joqeveritare Yellow)
|
|
|
